با اجرای «قانون ساماندهی بازار زمین، مسکن و اجارهبها»، ثبت رسمی قراردادهای اجاره و دریافت کد رهگیری به یک الزام قانونی تبدیل شده است. عدم رعایت این تکلیف ثبت نکردن قرارداد اجاره در سامانه هایی مانند خودنویس یا کاتب پیامدهای حقوقی و مالی مشخصی دارد، اما حق تخلیه را به طور کامل از بین نمی برد. در ادامه، ابعاد مختلف این موضوع را بررسی میکنیم.
آیا حق تخلیه از بین میرود؟
خیر، صرفِ ثبت نشدن قرارداد به معنای باطل شدن اجارهنامه یا از دست رفتن حق موجر برای درخواست تخلیه نیست. اگر رابطه استیجاری و سایر شرایط قانونی احراز شود، موجر همچنان میتواند برای تخلیه ملک به مرجع صالح مراجعه کند.
با این حال، نحوه و سرعت تخلیه به شدت تحت تأثیر ثبت یا عدم ثبت قرارداد قرار میگیرد.
تفاوت کلیدی: دستور تخلیه فوری در برابر حکم تخلیه
-
اگر قرارداد ثبت شده باشد: موجر میتواند از مزیت دستور تخلیه فوری استفاده کند. این دستور از طریق اجرای ثبت و ظرف مدت حدود ۱۰ روز صادر میشود و بدون نیاز به مراجعه به دادگاه و طی مراحل طولانی قضایی است.
-
اگر قرارداد ثبت نشده باشد: موجر حق مطالبه دستور تخلیه فوری از دادگاه را نخواهد داشت و این درخواستها به موجب قانون رد میشود. در این حالت، موجر باید از طریق دادگاه اقدام کند که فرآیندی زمانبر (معمولاً ۹ تا ۱۲ ماه) و پیچیدهتر است.
ضمانت های اجرای مالی (جریمه ۵۰ درصدی)
مهمترین پیامد مالی عدم ثبت قرارداد، جریمهای است که قانونگذار برای موجر در نظر گرفته است:
-
در دعاوی تخلیه، مطالبه اجور معوقه یا اجرتالمثل: اگر قرارداد فاقد ثبت رسمی و کد رهگیری باشد، دادگاه مکلف است پنجاه درصد ارزش اجارهبها را به نفع دولت تعیین و مطالبه کند.
-
این جریمه به معنای آن است که موجر ۵۰ درصد از مبلغ اجارهای که حق قانونی اوست، به عنوان جریمه به دولت پرداخت میکند.
پیامد مالیاتی: مشمول مالیات بر خانههای خالی
علاوه بر جریمه ۵۰ درصدی، عدم ثبت قرارداد اجاره میتواند ملک را مشمول مالیات بر خانههای خالی کند. در این شرایط، ملک به دلیل عدم ثبت اجاره و ساکن بودن، مشمول این مالیات خواهد شد.
خلاصه پیامدها
توصیه عملی
با توجه به اینکه ثبت قرارداد در سامانه خودنویس رایگان است و از سال ۱۴۰۳ الزامی شده، بهترین اقدام برای موجران این است که قرارداد اجاره را حتماً در این سامانه ثبت کنند تا هم از مزیت تخلیه سریع بهرهمند شوند و هم از جریمه ۵۰ درصدی و مالیات بر خانه خالی در امان بمانند.