طرح جدید دورکاری ۲ روز در هفته برای کارکنان دولت وارد مرحله عملیاتی شدن شده است. سازمان اداری و استخدامی کشور بر استفاده هدفمند دستگاه‌های اجرایی از ظرفیت حداقل دو روز دورکاری در هفته تأکید کرده و قرار است اجرای این شیوه با تعیین دقیق وظا...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛ موضوع دورکاری کارمندان دولت در روزهای اخیر بار دیگر به یکی از مباحث مهم نظام اداری کشور تبدیل شده است. سازمان اداری و استخدامی کشور با تأکید بر استفاده بهتر از ظرفیت دورکاری، از برنامه‌ای خبر داده که بر اساس آن دستگاه‌های اجرایی می‌توانند از ظرفیت حداقل دو روز دورکاری در هفته استفاده کنند.
این موضوع برای میلیون‌ها کارمند و همچنین دستگاه‌های اجرایی اهمیت دارد؛ زیرا در صورت اجرای صحیح، بخشی از فعالیت‌های اداری بدون حضور فیزیکی کارمند انجام خواهد شد. در عین حال، دولت در رویکرد جدید خود تلاش دارد دورکاری را از یک امتیاز صرفاً رفاهی خارج کرده و آن را به یک شیوه مشخص برای انجام وظایف، مدیریت عملکرد و افزایش بهره‌وری تبدیل کند.
بر اساس برنامه اعلام‌شده از سوی سازمان اداری و استخدامی، ظرفیت حداقل دو روز دورکاری در هفته برای کارکنان دستگاه‌های اجرایی پیش‌بینی شده است. هدف این است که دستگاه‌ها از این ظرفیت به شکل هدفمند استفاده کنند و دورکاری صرفاً به معنای انتقال محل انجام کار از اداره به منزل نباشد.
در این رویکرد، برای هر کارمند باید مشخص باشد چه وظایفی بر عهده او قرار دارد، چه خروجی از وی انتظار می‌رود، کار باید در چه بازه زمانی انجام شود و ارزیابی عملکرد توسط چه مقام یا مدیری صورت می‌گیرد.
بنابراین، اصل مهم در طرح جدید این است که نتیجه کار ملاک ارزیابی باشد، نه صرفاً حضور فیزیکی فرد در محل اداره.
یکی از مهم‌ترین ابهامات درباره خبر دورکاری دو روز در هفته این است که آیا همه کارکنان دولت بدون استثنا باید دو روز در هفته در خانه کار کنند یا خیر.
بررسی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد که موضوع فعلاً به شکل ظرفیت استفاده حداقل دو روز در هفته مطرح شده است و نباید آن را به معنای دورکار شدن قطعی و یکسان تمام کارکنان دولت تلقی کرد.
پیش‌نویس جدید دورکاری نیز بر تفکیک فعالیت‌ها بر اساس ماهیت شغل تأکید دارد. فعالیت‌هایی که به تمرکز فردی، کار علمی، پژوهشی یا انجام مستقل وظایف نیاز دارند، قابلیت بیشتری برای دورکاری دارند؛ در مقابل، فعالیت‌های گروهی که به تعامل همزمان کارکنان نیاز دارند، همچنان باید به شکل حضوری انجام شوند.
به همین دلیل، اجرای دورکاری در هر دستگاه می‌تواند با توجه به نوع فعالیت و وظایف کارکنان متفاوت باشد.
رویکرد جدید دولت به سمت دورکاری مبتنی بر نوع فعالیت حرکت کرده است.
بر اساس توضیحات منتشرشده درباره پیش‌نویس ضوابط جدید، مشاغلی که فرد می‌تواند بخش عمده وظایف خود را به صورت مستقل و بدون نیاز به حضور فیزیکی انجام دهد، گزینه مناسب‌تری برای دورکاری هستند.
برای نمونه، فعالیت‌های کارشناسی، برخی امور پژوهشی، تحلیل داده، تهیه گزارش، نگارش، بررسی اسناد و وظایفی که خروجی آنها قابل اندازه‌گیری است، از جمله فعالیت‌هایی هستند که اصولاً قابلیت بیشتری برای انجام غیرحضوری دارند؛ البته این موارد به معنای اعلام فهرست رسمی و قطعی مشاغل مشمول نیست.
در مقابل، فعالیت‌هایی که مستلزم حضور همزمان چند نفر، ارائه خدمت حضوری به مردم، کار میدانی یا تعامل مستقیم با ارباب‌رجوع هستند، طبیعتاً محدودیت بیشتری برای دورکاری خواهند داشت.
در طرح جدید، یکی از مهم‌ترین تغییرات، تأکید بر ارزیابی عملکرد بر اساس خروجی واقعی کار است.
سازمان اداری و استخدامی تأکید کرده است که برای هر کارشناس و مدیر باید مسئولیت مشخص، خروجی مورد انتظار و زمان انجام کار تعیین شود. همچنین باید مشخص باشد که عملکرد فرد توسط چه مدیری ارزیابی خواهد شد.
این سازوکار باعث می‌شود دورکاری از یک مدل ساده «عدم حضور در اداره» فاصله بگیرد و به یک سیستم مبتنی بر نتیجه تبدیل شود.
در چنین شرایطی، اگر کارمند در روز دورکاری وظایف تعیین‌شده را انجام دهد و خروجی مورد انتظار را در زمان مشخص ارائه کند، عملکرد او بر اساس نتیجه قابل ارزیابی خواهد بود.
موضوع پرداخت مزایا و اضافه‌کار نیز در چارچوب جدید دورکاری مورد توجه قرار گرفته است.
طبق گزارش منتشرشده درباره برنامه جدید، رابطه میان عملکرد کارکنان و میزان پاداش باید مشخص شود. همچنین در چارچوب آیین‌نامه دورکاری، ارزیابی عملکرد کارکنان دورکار و پرداخت برخی مزایا از جمله اضافه‌کار می‌تواند بر مبنای حجم و کیفیت کار صورت گیرد.
بنابراین، دورکاری قرار نیست به معنای حذف ارزیابی عملکرد باشد؛ بلکه برعکس، ارزیابی دقیق‌تر خروجی کارکنان اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
یکی دیگر از بخش‌های طرح جدید، ایجاد زیرساخت نرم‌افزاری برای اجرای بهتر نظام دورکاری است.
بر اساس گزارش تسنیم، مقرر شده نرم‌افزار مربوط به این نظام در کوتاه‌ترین زمان آماده شود. همچنین دستورالعمل مشخصی برای ارزیابی عملکرد و نحوه تشویق کارکنان تدوین خواهد شد.
راه‌اندازی چنین سامانه‌ای می‌تواند به دستگاه‌های اجرایی کمک کند تا وظایف، زمان انجام کار، خروجی و وضعیت عملکرد کارکنان را بهتر مدیریت کنند.
این موضوع به‌ویژه در شرایطی اهمیت دارد که دولت قصد دارد دورکاری را از یک اقدام موقت به یک روش منظم‌تر برای انجام بخشی از فعالیت‌های اداری تبدیل کند.
در سوم مهرماه ۱۴۰۵ اعلام شد که پیش‌نویس متن جدید مورد نیاز برای دورکاری کارکنان دولت از سوی معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان اداری و استخدامی برای بررسی و تصویب به هیئت دولت ارائه شده است.
هدف از تدوین این پیش‌نویس، رفع مشکلاتی مانند تأمین زیرساخت‌های لازم، امنیت داده‌ها، فرهنگ‌سازی و اصلاح نگاه برخی مدیران نسبت به دورکاری عنوان شده بود.
در نتیجه، باید میان پیش‌نویس ضوابط جدید و ظرفیت دورکاری که سازمان اداری و استخدامی بر استفاده از آن تأکید کرده است، تفاوت قائل شد. هر بخشنامه یا دستورالعمل نهایی پس از ابلاغ رسمی می‌تواند جزئیات دقیق‌تر نحوه اجرا را مشخص کند.
دورکاری در نظام اداری فقط یک شیوه برای کاهش حضور کارکنان نیست. در توضیحات سازمان اداری و استخدامی، این روش با موضوعاتی مانند افزایش بهره‌وری، انعطاف کاری، کاهش رفت‌وآمد و توسعه دولت الکترونیک مرتبط دانسته شده است.
از طرف دیگر، در سال ۱۴۰۵ بخشی از تصمیمات دولت درباره شیوه فعالیت ادارات نیز تحت تأثیر مدیریت مصرف انرژی قرار گرفته بود. در مقطعی، ساعات حضور کارکنان کاهش یافت و بخشی از ساعات موظفی از طریق دورکاری جبران شد.
با این حال، طرح جدید دورکاری صرفاً نباید به عنوان برنامه‌ای برای کاهش مصرف انرژی تلقی شود؛ زیرا در سیاست جدید، افزایش انعطاف در شیوه انجام کار و سنجش عملکرد نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در برخی دوره‌های گذشته، دورکاری کارکنان دولت در واکنش به شرایط خاص مانند بحران انرژی یا شرایط اضطراری اجرا شده بود. برای نمونه، در شهریور ۱۴۰۵ بخشی از ساعات کاری کارکنان به صورت دورکاری جبران می‌شد.
اما طرح جدید نگاه متفاوتی دارد.
در این طرح، دورکاری به عنوان بخشی از نظام انجام وظایف اداری مطرح شده و قرار است برای فعالیت‌های مشخص، خروجی قابل اندازه‌گیری و سازوکار ارزیابی تعریف شود.
بنابراین اگر این طرح طبق برنامه اجرا شود، دورکاری می‌تواند از یک اقدام مقطعی به یک روش مدیریتی منظم‌تر تبدیل شود.
| موضوع | جزئیات |
|---|---|
| میزان دورکاری پیش‌بینی‌شده | حداقل ۲ روز در هفته |
| گروه هدف | کارکنان دستگاه‌های اجرایی، با توجه به ماهیت فعالیت |
| نحوه تعیین وظایف | مشخص شدن مسئولیت و خروجی مورد انتظار |
| معیار ارزیابی | حجم و کیفیت کار و نتیجه واقعی فعالیت |
| مشاغل مناسب‌تر | فعالیت‌های فردمحور، کارشناسی، علمی و پژوهشی قابل انجام غیرحضوری |
| مشاغل با محدودیت بیشتر | فعالیت‌های گروهی، حضوری و نیازمند تعامل مستقیم |
| زیرساخت | پیش‌بینی نرم‌افزار مدیریت و ارزیابی دورکاری |
| پاداش و اضافه‌کار | قابل ارتباط با حجم و کیفیت عملکرد |
| وضعیت ضوابط جدید | پیش‌نویس برای بررسی و تصویب ارائه شده است |
صرف اعلام ظرفیت دورکاری دو روز در هفته به این معنا نیست که هر کارمند می‌تواند بدون هماهنگی با مدیر یا دستگاه، دو روز دلخواه خود را انتخاب کند.
نحوه اجرای دورکاری نیازمند تعیین وظایف و سازوکار مدیریتی است. بنابراین دستگاه اجرایی باید با توجه به نوع فعالیت، نیاز اداره، برنامه کاری و امکان سنجش خروجی، نحوه استفاده از دورکاری را مشخص کند.
در نتیجه، کارکنان نباید صرفاً براساس خبرهای منتشرشده، غیبت در محل کار را به عنوان دورکاری تلقی کنند؛ اجرای دورکاری باید در چارچوب مقررات و تصمیم دستگاه مربوط انجام شود.
یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های طبیعی دورکاری مربوط به کارکنانی است که وظایف آنها مستقیماً با مردم و ارائه خدمت حضوری ارتباط دارد.
اگر انجام یک وظیفه مستلزم حضور فیزیکی، دسترسی به تجهیزات خاص، ارتباط مستقیم با ارباب‌رجوع یا حضور همزمان چند نیروی اداری باشد، امکان دورکاری آن فعالیت محدود خواهد بود.
در پیش‌نویس جدید نیز تأکید شده است که فعالیت‌های گروهی و وظایفی که به تعامل همزمان کارکنان نیاز دارند، همچنان به شکل حضوری دنبال شوند.
۱. دورکاری دو روز در هفته به معنای دورکار شدن قطعی همه کارکنان دولت نیست. موضوع به عنوان ظرفیت حداقل دو روز در هفته برای استفاده هدفمند دستگاه‌های اجرایی مطرح شده است.
۲. نوع شغل و امکان انجام مؤثر وظایف به صورت غیرحضوری در تعیین مشمولان اهمیت دارد.
۳. فعالیت‌های فردمحور، کارشناسی، علمی و پژوهشی قابلیت بیشتری برای دورکاری دارند.
۴. مشاغلی که نیازمند حضور همزمان کارکنان یا ارائه خدمت حضوری هستند، محدودیت بیشتری برای استفاده از دورکاری خواهند داشت.
۵. در اجرای مدل جدید، تعیین وظایف، خروجی مورد انتظار و زمان انجام کار اهمیت ویژه‌ای دارد.
۶. ارزیابی کارکنان دورکار باید بر اساس عملکرد و نتیجه واقعی فعالیت آنها انجام شود.
۷. پرداخت برخی مزایا و اضافه‌کار می‌تواند با حجم و کیفیت کار مرتبط باشد.
۸. پیش‌نویس جدید دورکاری برای بررسی و تصویب به هیئت دولت ارائه شده و جزئیات نهایی باید از طریق ضوابط و ابلاغ رسمی دنبال شود.
۹. کارکنان نباید بدون هماهنگی با دستگاه محل خدمت، روزهای دورکاری را به صورت خودسرانه انتخاب کنند.
۱۰. راه‌اندازی نرم‌افزار مدیریت دورکاری و تدوین دستورالعمل ارزیابی عملکرد از بخش‌های پیش‌بینی‌شده در برنامه جدید است.
آخرین اخبار درباره اجرای دورکاری ۲ روز در هفته برای کارمندان دولت نشان می‌دهد سازمان اداری و استخدامی کشور به دنبال عملیاتی کردن استفاده هدفمند از این ظرفیت است. در مدل جدید، دورکاری صرفاً به معنای حضور نداشتن کارمند در اداره نیست؛ بلکه باید وظیفه مشخص، خروجی مشخص، زمان مشخص و مسئول ارزیابی مشخص وجود داشته باشد.
از سوی دیگر، این طرح برای همه کارکنان به شکل یکسان قابل اجرا نیست. مشاغلی که امکان انجام وظایف آنها به صورت فردی و غیرحضوری وجود دارد، شرایط مناسب‌تری برای دورکاری دارند، در حالی که فعالیت‌های گروهی یا خدماتی که به حضور فیزیکی نیاز دارند، همچنان باید حضوری انجام شوند.
بنابراین کارمندان دولت برای اطلاع از اینکه آیا در دستگاه و شغل آنها امکان استفاده از دورکاری دو روز در هفته وجود دارد یا خیر، باید منتظر ابلاغ دستورالعمل نهایی و همچنین اعلام سازوکار اجرایی دستگاه محل خدمت خود باشند. خبر فعلی را نباید به معنای تعطیلی دو روزه ادارات یا کاهش ساعات موظفی کارکنان تلقی کرد؛ موضوع، تغییر شیوه انجام بخشی از کار برای فعالیت‌های واجد شرایط است.
ظرفیت استفاده از حداقل دو روز دورکاری در هفته در برنامه سازمان اداری و استخدامی مطرح و بر استفاده هدفمند دستگاه‌ها از آن تأکید شده است؛ اما اجرای آن برای هر کارمند به نوع فعالیت و ضوابط دستگاه مربوط بستگی دارد.
خیر. نوع فعالیت و امکان انجام وظایف به صورت غیرحضوری اهمیت دارد. مشاغلی که نیازمند حضور و تعامل مستقیم هستند، ممکن است امکان استفاده از این ظرفیت را نداشته باشند.
صرفاً براساس اعلام ظرفیت دو روزه نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت. نحوه تعیین روزهای دورکاری باید در چارچوب مقررات و سازوکار دستگاه اجرایی محل خدمت انجام شود.
مبنای ارزیابی، حجم و کیفیت کار و خروجی واقعی فعالیت‌ها خواهد بود و برای هر فرد باید مسئولیت و نتیجه مورد انتظار مشخص شود.
بر اساس گزارش منتشرشده، پرداخت برخی مزایا از جمله اضافه‌کار می‌تواند بر مبنای حجم و کیفیت کار و عملکرد کارکنان دورکار تعیین شود.
فعالیت‌های فردمحور، کارشناسی و علمی و پژوهشی که امکان انجام و ارزیابی آنها بدون حضور فیزیکی وجود دارد، قابلیت بیشتری برای دورکاری دارند.
خیر. دورکاری به معنی تغییر محل انجام وظیفه است و نباید با تعطیلی اداره یا کاهش وظایف کارکنان اشتباه گرفته شود.
بر اساس برنامه اعلام‌شده، قرار است نرم‌افزار مربوط به نظام دورکاری در کوتاه‌ترین زمان آماده شود و دستورالعمل ارزیابی عملکرد و تشویق کارکنان نیز تدوین شود.
فعالیت‌هایی که نیازمند حضور فیزیکی یا تعامل همزمان کارکنان هستند، امکان محدودتری برای دورکاری دارند و در رویکرد جدید همچنان حضور کارکنان برای این نوع فعالیت‌ها مورد نیاز خواهد بود.
پیش‌نویس ضوابط جدید در سوم مهرماه ۱۴۰۵ برای بررسی و تصویب به هیئت دولت ارائه شد. هدف آن رفع مشکلات اجرایی دورکاری و ایجاد چارچوب منظم‌تر برای اجرای این شیوه کاری عنوان شده است.
پایان/*
اندیشه قرن را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
