بازار خرید و فروش امتیاز وام که سالها به صورت غیررسمی و با نرخهای متغیر در کشور فعال بوده، با تغییرات مهمی در سال ۱۴۰۵ مواجه شده است. از یک سو، بانک مرکزی با ابلاغ دستورالعمل جدید در شهریور ماه، تبلیغات خرید و فروش تسهیلات و امتیاز وا...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛ خرید و فروش امتیاز وام، پدیدهای است که در سالهای اخیر با محدودیتهای بانکی و افزایش تقاضا برای تسهیلات، به یک بازار غیررسمی اما پویا تبدیل شده است . بسیاری از افرادی که در بانکها سپردهگذاری کردهاند، بدون نیاز به دریافت وام، امتیاز خود را به متقاضیانی که فاقد سپرده یا زمان کافی هستند، میفروشند. در مقابل، خریداران با پرداخت مبلغی به فروشنده، امکان دریافت وام با شرایط مطلوبتر را پیدا میکنند.
با این حال، این معاملات همواره با ابهامات حقوقی، فقهی و ریسکهای کلاهبرداری همراه بوده است. در سال ۱۴۰۵، قوانین جدیدی از سوی بانک مرکزی و تغییرات ساختاری در بانکهای بزرگ مانند مسکن و رسالت، فضای این بازار را متحول کرده است .
خرید امتیاز وام به معنای انتقال حق دریافت تسهیلات از یک شخص (سپردهگذار) به شخص دیگر است . در این معامله، فردی که در بانک سپردهگذاری کرده و امتیاز دریافت وام را کسب کرده است، اما تمایلی به استفاده از آن ندارد، این امتیاز را با دریافت مبلغی به متقاضی دیگری واگذار میکند .
دلایل اصلی این معاملات عبارتند از:
کمبود زمان برای سپردهگذاری: بسیاری از متقاضیان زمان کافی برای کسب امتیاز از طریق سپردهگذاری ندارند و ترجیح میدهند امتیاز را به صورت نقدی خریداری کنند .
نرخ سود پایینتر: تسهیلات بانکهای قرضالحسنه مانند رسالت، کارمزد بسیار پایینی دارند و از این رو برای خریداران جذاب هستند .
نیاز فوری به نقدینگی: برخی از فروشندگان امتیاز، به دلیل نیاز فوری به پول، امتیاز خود را با تخفیف به فروش میرسانند .
در یکی از مهمترین تحولات سال ۱۴۰۵، بانک مرکزی در تاریخ ۷ شهریور ۱۴۰۵، «دستورالعمل اجرایی تبلیغات اشخاص تحت نظارت» را در ۲۱ ماده و ۳ تبصره به تصویب رساند و به شبکه بانکی ابلاغ کرد .
بر اساس این دستورالعمل:
تبلیغات خرید و فروش تسهیلات و امتیاز وام ممنوع است .
تبلیغات اجاره حساب و انواع سپردههای بانکی نیز غیرمجاز اعلام شده است .
انجام هرگونه تبلیغات از طریق رسانههای غیرمجاز ممنوع است .
با این حال، این مصوبه به معنای ممنوعیت خود معامله نیست، بلکه هدف آن جلوگیری از فعالیتهای واسطهگری غیرشفاف و کلاهبرداریهای احتمالی است. معاملهگران همچنان میتوانند به صورت خصوصی یا از طریق پلتفرمهای غیرتبلیغاتی اقدام کنند، اما هر گونه آگهی عمومی در این زمینه ممنوع است .
بانک مسکن نیز از آذر ۱۴۰۴، ضوابط جدیدی را برای طرحهای تسهیلاتی خود (ثمر، سپید، توان، تابش و کارگشا) اجرایی کرده است که تاثیر مستقیمی بر خرید و فروش امتیاز داشته است .
مهمترین تغییرات عبارتند از:
محدودیت انتقال امتیاز بین شعب: در صورتی که متقاضی وام شخصی غیر از صاحب حساب باشد، پرداخت تسهیلات فقط از شعبه افتتاحکننده حساب امکانپذیر است. این اقدام برای جلوگیری از فعالیت واسطهگران و خرید و فروش امتیاز بین شعب طراحی شده است .
انتقال امتیاز به بستگان نزدیک: انتقال امتیاز به بستگان نزدیک یا کارکنان شرکتها، صرفاً با تأیید شعبه مبدأ و ارائه مدارک معتبر امکانپذیر خواهد بود .
تمدید خودکار دوره مؤثر: سیستم بهصورت خودکار متوسط موجودی پایان دوره را به دوره جدید منتقل میکند و امتیاز منتقلشده یک سال فرصت استفاده دارد .
سقفگذاری برای حد اعتبار: از آذر ۱۴۰۴، برای حسابهای ثمر و توان، سقف محاسبه امتیاز به مبلغ ۲ میلیارد تومان به ازای هر فقره حساب در طول یک دوره مؤثر محدود شده است .
در میان بانکهای مختلف، خرید و فروش امتیاز وام بانک رسالت به دلیل کارمزد پایین و فرآیند سادهتر، رایجتر است . بر اساس اطلاعات موجود، بانک رسالت امکان انتقال امتیاز از طریق سامانه اینترنتی خود (ibank.rqb.ir) را برای مشتریان فراهم کرده است .
نرخ تقریبی خرید امتیاز وام رسالت:
بر اساس عرف موجود، امتیاز هر یک میلیون تومان بین ۹۰ تا ۱۳۰ هزار تومان خرید و فروش میشود .
به عنوان مثال، برای دریافت وام ۱۰۰ میلیون تومانی، هزینه خرید امتیاز حدود ۹ تا ۱۳ میلیون تومان خواهد بود.
مراحل خرید امتیاز وام رسالت:
۱. فروشنده و خریدار به توافق میرسند و مبلغ معامله تعیین میشود .
۲. فروشنده وارد سامانه اینترنت بانک رسالت (ibank.rqb.ir) میشود .
۳. از طریق بخش انتقال امتیاز، اطلاعات خریدار (شماره ملی و شماره همراه) را وارد میکند .
۴. پس از تأیید انتقال، امتیاز به نام خریدار ثبت میشود .
۵. خریدار با مراجعه به شعب بانک رسالت یا از طریق سامانه «مرآت»، فرآیند اعتبارسنجی و دریافت وام را طی میکند .
نکته مهم: برای دریافت وام با بازپرداخت یکساله، به ازای هر ۵۰ میلیون تومان وام، ۵۰ امتیاز نیاز است. در صورت افزایش مدت بازپرداخت، امتیاز مورد نیاز به همان نسبت افزایش مییابد. مثلاً برای بازپرداخت ۲۴ ماهه، ۱۰۰ امتیاز نیاز است .
بر اساس استفتائات صورتگرفته از مراجع تقلید و پاسخ رسمی دفتر رهبری:
خرید و فروش امتیاز وام در صورتی که بانک اجازه واگذاری داده باشد، مجاز است .
شرط اصلی: امتیاز باید قبل از دریافت وام و صرفاً حق دریافت وام (نه خود مبلغ وام) باشد .
ممنوعیت فروش وام قرضالحسنه پس از دریافت: اگر فردی وام قرضالحسنه (مانند وام ازدواج) را دریافت کرده باشد، فروش آن با شرط پرداخت اقساط توسط خریدار، ربا محسوب شده و جایز نیست .
بازار خرید و فروش امتیاز وام به دلیل غیررسمی بودن، همواره با ریسکهای کلاهبرداری همراه است. روزنامه اطلاعات در گزارشی به پشتپرده این بازار پرداخته و هشدار داده است که کلاهبرداریهای زیادی در این حوزه رخ میدهد .
نکات حیاتی برای جلوگیری از کلاهبرداری:
پیشپرداخت نکنید: هیچ مبلغی بهعنوان پیشپرداخت، بیعانه یا کمیسیون به فروشنده یا واسطه پرداخت نکنید، مگر پس از اطمینان کامل از صحت معامله .
فقط وامهای قابل انتقال: همه وامها قابلیت فروش امتیاز ندارند. پیش از اقدام، از بانک استعلام کنید که آیا امتیاز مورد نظر قابل واگذاری است یا خیر .
مدارک را بررسی کنید: حتماً از فروشنده مدارک هویتی و اطلاعات حساب بانکی را دریافت کرده و صحت آن را استعلام کنید .
از واسطههای غیرمجاز دوری کنید: با توجه به ممنوعیت تبلیغات بانک مرکزی، به آگهیهای اینترنتی که توسط واسطههای ناشناس منتشر میشوند، اعتماد نکنید .
خلاصه نکات کلیدی برای خریداران و فروشندگان امتیاز وام:
۱. تبلیغات خرید و فروش امتیاز وام از شهریور ۱۴۰۵ ممنوع است و انجام آن تخلف محسوب میشود .
۲. قوانین بانک مسکن از آذر ۱۴۰۴ تغییر کرده و انتقال امتیاز بین شعب محدود شده است. برای انتقال امتیاز بانک مسکن، حتماً به شعبه افتتاحکننده حساب مراجعه کنید .
۳. نرخ تقریبی امتیاز وام رسالت: هر یک میلیون تومان امتیاز بین ۹۰ تا ۱۳۰ هزار تومان قیمت دارد .
۴. فروش وام پس از دریافت (مانند وام ازدواج) از نظر شرعی جایز نیست و ممکن است ربوی باشد .
۵. هرگز پیش از اطمینان کامل، وجهی را به فروشنده یا واسطه پرداخت نکنید .
خرید امتیاز وام در سال ۱۴۰۵ با تغییرات قانونی و نظارتی مهمی همراه شده است. بانک مرکزی با ممنوعیت تبلیغات، گامی برای شفافسازی و جلوگیری از کلاهبرداری برداشته است . بانک مسکن نیز با محدودیتهای جدید، خرید و فروش امتیاز بین شعب را دشوارتر کرده است . با این حال، خرید امتیاز در بانکهایی مانند رسالت همچنان با رعایت شرایط خاص امکانپذیر است و از نظر شرعی نیز (با رعایت ضوابط) مجاز شمرده شده است .
خلاصه نکات کلیدی:
ممنوعیت تبلیغات: از شهریور ۱۴۰۵، تبلیغ خرید و فروش امتیاز وام ممنوع است .
قوانین بانک مسکن: انتقال امتیاز بین شعب محدود شده و فقط از شعبه مبدأ امکانپذیر است .
نرخ امتیاز رسالت: حدود ۹ تا ۱۳ درصد مبلغ وام .
مجاز شرعی: در صورتی که بانک اجازه واگذاری داده باشد و قبل از دریافت وام انجام شود، مجاز است .
۱. خرید امتیاز وام چیست و چگونه انجام میشود؟
خرید امتیاز وام، انتقال حق دریافت تسهیلات از یک سپردهگذار به شخص دیگر است. این کار معمولاً از طریق سامانه اینترنتی بانک (مانند رسالت) یا با مراجعه به شعبه انجام میشود .
۲. آیا خرید و فروش امتیاز وام قانونی است؟
بله، در صورتی که بانک اجازه واگذاری داده باشد، این معامله قانونی است. با این حال، تبلیغات آن از شهریور ۱۴۰۵ ممنوع شده است .
۳. قیمت خرید امتیاز وام چقدر است؟
قیمت دقیق بر اساس نوع وام، بانک و توافق طرفین متغیر است. در بانک رسالت، هر یک میلیون تومان امتیاز بین ۹۰ تا ۱۳۰ هزار تومان خرید و فروش میشود .
۴. آیا خرید امتیاز وام از نظر شرعی مجاز است؟
بله، به شرطی که قبل از دریافت وام باشد و بانک اجازه واگذاری را داده باشد. فروش وام پس از دریافت (مثل وام ازدواج) شرعی نیست .
۵. آیا قوانین جدید بانک مسکن روی خرید امتیاز تأثیر گذاشته است؟
بله، از آذر ۱۴۰۴، انتقال امتیاز بین شعب در بانک مسکن محدود شده و فقط از شعبه افتتاحکننده حساب امکانپذیر است .
۶. چه ریسکهایی در خرید امتیاز وام وجود دارد؟
ریسک اصلی، کلاهبرداری از طریق پیشپرداختهای جعلی و معاملات غیرشفاف است. توصیه میشود بدون اطمینان کامل، وجهی پرداخت نشود .
پایان/*
اندیشه قرن را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
