بحث داغ ۱۴ سکه یا ۱۱۰ سکه مهریه در روزهای اخیر، ابهام های زیادی درباره حدود قانونی مهریه و امکان حبس بدهکاران ایجاد کرده است؛ اما آیا واقعا میزان مهریه به ۱۴ سکه محدود شده یا موضوع به نحوه اجرای محکومیت مالی مربوط می شود؟ مجید قاسم کردی، ...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛بحث درباره ۱۴ سکه و ۱۱۰ سکه مهریه در روزهای اخیر بار دیگر به یکی از موضوعات داغ فضای رسانه ای و شبکه های اجتماعی تبدیل شده است؛ موضوعی که انتشار برخی تعابیر درباره «سقف کیفری مهریه» و «مجازات عدم پرداخت مهریه» ابهام هایی را در افکار عمومی ایجاد کرده است. مجید قاسم کردی، حقوقدان و فعال مدنی، در گفتگوی اختصاصی با «اندیشه قرن» تاکید می کند که برای تحلیل درست این موضوع باید میان «مهریه»، «دین»، «محکومیت مالی»، «مجازات کیفری» و «ضمانت اجرای قانونی» تفاوت قائل شد.
اندیشه قرن: در روزهای اخیر بحث درباره کاهش عدد ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه بسیار مطرح شده است. آیا می توان گفت مهریه از این پس به ۱۴ سکه محدود می شود؟
مجید قاسم کردی، حقوقدان و فعال مدنی:
خیر. نخستین نکته ای که باید برای مردم روشن شود این است که میان «میزان مهریه» و «ضمانت اجرای قانونی مهریه» تفاوت وجود دارد. اینکه در یک مقرره یا طرح قانونی عدد مشخصی مطرح شود، لزوما به این معنا نیست که اصل مهریه به همان تعداد سکه محدود شده است.
مهریه موضوع توافق زوجین هنگام عقد نکاح است و اصل دین ناشی از آن، با توجه به شرایط قانونی و مفاد عقد، قابل مطالبه است. بنابراین نباید عدد ۱۴ یا ۱۱۰ سکه را به عنوان سقف قطعی میزان مهریه تفسیر کرد.
اندیشه قرن: یکی از تعابیری که زیاد شنیده می شود، «مجازات کیفری مهریه» است. این تعبیر تا چه اندازه از نظر حقوقی درست است؟
کردی:
به نظر من اینجا باید بسیار دقیق صحبت کنیم. مهریه در اصل یک تعهد مالی و دین ناشی از عقد نکاح است. صرف اینکه شخصی مهریه همسرش را پرداخت نکرده، به خودی خود به معنای ارتکاب جرم نیست.
در حقوق کیفری، جرم باید مستند به قانون باشد و برای آن مجازات تعیین شده باشد. بنابراین بدهکار مهریه را نمی توان صرفا به دلیل اینکه بدهکار است، «مجرم» نامید.
آنچه در پرونده مهریه اتفاق می افتد، در وهله نخست یک محکومیت مالی و موضوع اجرای حکم است. ممکن است قانون برای اجرای چنین حکمی ضمانت اجراهایی پیش بینی کرده باشد، اما نباید هر ضمانت اجرایی را با مجازات کیفری یکی دانست.
اندیشه قرن: بسیاری از مردم تصور می کنند قانون، مهریه را تا ۱۱۰ سکه به رسمیت می شناسد و بیشتر از آن فاقد اعتبار است. این برداشت درست است؟
کردی:
خیر. این یکی از برداشت های نادرستی است که سال ها در جامعه تکرار شده است. عدد ۱۱۰ سکه به معنای سقف اصل مهریه نیست.
ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده درباره نحوه اجرای محکومیت مالی نسبت به مهریه و وضعیت مازاد بر میزان مشخص شده صحبت می کند. بنابراین باید میان «اصل تعهد» و «نحوه اجرای آن» تفاوت قائل شویم.
ممکن است فردی مهریه ای بیش از ۱۱۰ سکه تعیین کرده باشد. این به معنای آن نیست که مازاد، خودبه خود از بین می رود یا زوجه حق مطالبه آن را ندارد. مسئله این است که قانونگذار برای اجرای محکومیت مالی و ضمانت اجراهای مربوط به آن قواعدی تعیین کرده است.
اندیشه قرن: برخی معتقدند اگر عدد ۱۴ سکه مبنای ضمانت اجرا قرار گیرد، حقوق زنان در مطالبه مهریه تضعیف می شود. ارزیابی شما چیست؟
کردی:
پاسخ به این پرسش نیازمند تفکیک چند موضوع است. اگر درباره کاهش یا تغییر ضمانت اجرای مربوط به حبس بدهکار مهریه صحبت می کنیم، نباید نتیجه بگیریم که اصل حق مالی زن از بین رفته است.
ممکن است قانونگذار بخواهد شیوه اجرای محکومیت مالی را تغییر دهد؛ مثلا درباره حبس، پابند الکترونیکی، نحوه شناسایی اموال، اعسار یا سایر ابزارهای اجرایی مقررات جدیدی وضع کند. این موضوعات قابل نقد و بررسی هستند، اما نباید آنها را با اصل حق مطالبه مهریه یکی دانست.
زن همچنان ممکن است نسبت به مهریه خود حق مطالبه داشته باشد، اما شیوه رسیدن به این حق و ضمانت اجرای حکم می تواند تابع مقررات قانونی باشد.
اندیشه قرن: وضعیت فردی که واقعا توان پرداخت مهریه را ندارد با کسی که توانایی مالی دارد اما از پرداخت خودداری می کند، یکسان است؟
کردی:
قطعا نباید این دو وضعیت را یکی دانست. یکی از مفاهیم مهم در پرونده های مالی، «اعسار» است. فردی که واقعا توانایی پرداخت محکوم به را ندارد، می تواند مطابق مقررات قانونی موضوع اعسار را مطرح کند و دادگاه نیز با توجه به شرایط و ادله موجود تصمیم می گیرد.
در مقابل، اگر شخصی توانایی مالی داشته باشد و اموال خود را مخفی کند یا به قصد فرار از پرداخت دین اقدامات خاصی انجام دهد، وضعیت حقوقی متفاوتی خواهد داشت.
به همین دلیل، نمی توان درباره تمام بدهکاران مهریه با یک نسخه واحد صحبت کرد. وضعیت مالی واقعی فرد، اموال او، نحوه رفتار وی و تصمیم مرجع قضایی در اجرای حکم اهمیت دارد.
اندیشه قرن: چرا اینقدر بر استفاده درست از واژه های حقوقی تاکید دارید؟
کردی:
چون واژه ها در حقوق فقط جنبه ادبی ندارند و بار حقوقی مشخص دارند. وقتی رسانه ای از عبارت «مجازات مجرم مهریه» استفاده می کند، ممکن است مخاطب تصور کند فرد به دلیل عدم پرداخت مهریه مرتکب جرم شده است؛ در حالی که چنین برداشتی دقیق نیست.
«محکومیت مالی»، «ضمانت اجرای حکم»، «اعسار»، «ملائت» و «مجازات کیفری» هرکدام مفهوم متفاوتی دارند.
بنابراین اگر بخواهیم درباره ۱۴ سکه یا ۱۱۰ سکه صحبت کنیم، باید ابتدا مشخص کنیم این عدد به کدام بخش از قانون مربوط است. آیا درباره اصل مهریه صحبت می کنیم؟ درباره میزان قابل مطالبه؟ درباره ضمانت اجرای محکومیت مالی؟ یا درباره حبس محکوم مالی؟
تا زمانی که این تفکیک انجام نشود، بحث رسانه ای بیشتر باعث ابهام خواهد شد تا آگاهی.
اندیشه قرن: به نظر شما رسانه ها در پوشش این موضوع چه مسئولیتی دارند؟
کردی:
رسانه ها نقش بسیار مهمی دارند، به ویژه در موضوعاتی که مستقیما با زندگی خانوادگی و حقوق مالی مردم ارتباط دارد.
طبیعی است که تیترهای کوتاه و جذاب برای مخاطب اهمیت داشته باشد، اما نباید جذابیت تیتر به قیمت تغییر مفهوم قانون تمام شود. وقتی گفته می شود «مهریه ۱۴ سکه شد»، ممکن است مخاطب تصور کند اصل مهریه برای همه افراد به ۱۴ سکه کاهش پیدا کرده است؛ در حالی که ممکن است موضوع اصلی، تغییر یک ضمانت اجرای خاص باشد.
به نظر من رسانه حرفه ای باید همزمان با انتشار خبر، توضیح حقوقی لازم را نیز ارائه کند. حتی یک جمله توضیحی می تواند مانع شکل گیری یک برداشت اشتباه در افکار عمومی شود.
اندیشه قرن: اگر بخواهیم بحث را برای مردم ساده کنیم، مهم ترین نکته چیست؟
کردی:
بله. به زبان ساده، مسئله اصلی فقط عدد نیست؛ مسئله این است که این عدد در قانون چه معنایی دارد.
ممکن است یک عدد به میزان ضمانت اجرای خاصی ارتباط داشته باشد و عدد دیگری در قانون دیگری مطرح شده باشد. بنابراین نباید صرفا با دیدن عدد ۱۴ یا ۱۱۰ نتیجه گرفت که اصل مهریه تغییر کرده است.
من معتقدم پیش از هر نوع قضاوت، باید متن دقیق قانون یا مصوبه را دید و مشخص کرد که چه چیزی تغییر کرده است. بعد از آن می توان درباره آثار اجتماعی، اقتصادی و حقوقی آن بحث کرد.
اندیشه قرن: در پایان، مهم ترین توصیه شما به مردم درباره بحث ۱۴ سکه و ۱۱۰ سکه چیست؟
کردی:
توصیه من این است که مردم اخبار حقوقی را صرفا از روی تیتر دنبال نکنند. در چنین موضوعاتی یک کلمه می تواند معنای خبر را تغییر دهد.
مهریه یک تعهد مالی است و بدهکار مهریه صرفا به دلیل بدهکار بودن، مجرم محسوب نمی شود. همچنین باید میان اصل حق مالی، نحوه اجرای حکم و ضمانت اجراهای قانونی تفاوت قائل شد.
اگر قرار است درباره ۱۴ سکه یا ۱۱۰ سکه صحبت کنیم، بهتر است ابتدا بپرسیم این عدد دقیقا مربوط به کدام بخش از فرآیند حقوقی است. بعد می توان درباره اینکه این تغییر به نفع چه کسی است، چه پیامدهایی دارد و آیا نیازمند اصلاح است یا خیر، یک گفتگوی جدی و مستند داشت.
به اعتقاد من، جامعه بیش از آنکه به تیترهای هیجانی درباره «۱۴ سکه» یا «۱۱۰ سکه» نیاز داشته باشد، به توضیح روشن قانون نیاز دارد. دقت در زبان حقوقی، مقدمه دقت در قضاوت درباره قانون است.
پایان/*
.
