آخرین خبر از تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان

موضوع تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان از ماه های گذشته در مجلس و سازمان تامین اجتماعی مطرح بوده است. طبق آخرین اظهارات منتشرشده از سوی احمد بیگدلی، رئیس کمیته تامین اجتماعی کمیسیون اجتماعی مجلس، لایحه اصلاح موادی از قانون تامین اجتماعی همچنان در کمیته مربوطه در حال بررسی است و یکی از مواد این لایحه به نحوه محاسبه مستمری بازنشستگان مربوط می شود. وی تاکید کرده که فرمول جدید هنوز نهایی نشده، اما هدف این است که مدلی طراحی شود که عدالت را بیشتر کند، امکان برخورداری عادلانه تر افراد از مستمری را فراهم کند و منابع سازمان تامین اجتماعی را نیز تحت فشار قرار ندهد.

این اظهارات یک نکته بسیار مهم دارد: تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان هنوز قطعی نشده است. بنابراین خبرهایی که از «اجرای فوری فرمول جدید» یا «کاهش قطعی حقوق بازنشستگان» صحبت می کنند، نیازمند دقت و استناد به متن نهایی قانون هستند. در واقع، آنچه اکنون وجود دارد، بررسی و پیشنهاد اصلاحی است و تا زمانی که فرآیند قانونی تکمیل نشود، نمی توان نتیجه نهایی را به تمام بیمه شدگان تعمیم داد.

اندیشه.معاصر نوشت: حساسیت این موضوع به دلیل تاثیر مستقیم فرمول مستمری بر درآمد دوران بازنشستگی است. هر تغییری در مبنای محاسبه می تواند برای افرادی که سال های پایانی خدمت خود را سپری می کنند اهمیت زیادی داشته باشد؛ به همین دلیل نمایندگان مجلس و مسئولان تامین اجتماعی درباره نحوه اجرای احتمالی آن تاکید کرده اند که نباید حقوق افراد نزدیک به بازنشستگی بدون پیش بینی های لازم تحت تاثیر قرار گیرد.

فرمول فعلی محاسبه حقوق بازنشستگان چگونه است؟

برای درک اهمیت تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان ابتدا باید بدانیم روش فعلی چگونه عمل می کند. بر اساس ماده ۷۷ قانون تامین اجتماعی، میزان مستمری بازنشستگی به متوسط مزد یا حقوق بیمه شده و سنوات پرداخت حق بیمه ارتباط دارد. در توضیحات منتشرشده درباره ماده ۷۷ نیز مبنای محاسبه، متوسط مزد یا حقوق بیمه شده در یک دوره مشخص و سپس اعمال آن در سابقه بیمه پردازی عنوان شده است.

به زبان ساده، در نظام فعلی، حقوق و دستمزد مشمول کسر حق بیمه در سال های پایانی اشتغال نقش مهمی در تعیین مستمری دارد. همین موضوع یکی از دلایل اصلی طرح اصلاح فرمول عنوان شده است؛ زیرا منتقدان معتقدند تمرکز زیاد بر سال های پایانی می تواند زمینه برخی افزایش های غیرواقعی یا جهش دستمزد در سال های نزدیک بازنشستگی را ایجاد کند.

در مدل موجود، سابقه بیمه نیز اهمیت اساسی دارد و افزایش سنوات بیمه پردازی می تواند بر میزان مستمری اثر بگذارد. بنابراین این تصور که فقط حقوق دو سال آخر ملاک است و سابقه هیچ نقشی ندارد، برداشت دقیقی نیست. مسئله اصلی، نحوه وزن دهی به دستمزدها در دوره اشتغال و ارتباط آن با سابقه بیمه پردازی است.

مدل جدید محاسبه مستمری چه تفاوتی دارد؟

پیشنهاد تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان بیشتر بر تغییر مبنای محاسبه تمرکز دارد. در گزارش های مربوط به بررسی این طرح، صحبت از عبور از مدل متکی بر میانگین حقوق دو سال پایانی و حرکت به سمت محاسبه بر اساس کل سنوات بیمه پردازی مطرح شده است. همچنین مدل ضریبی و اعتباری به جای محاسبات صرفا ریالی مورد بحث قرار گرفته است.

منطق مطرح شده این است که اگر دستمزدهای تمام دوره اشتغال در محاسبه نقش داشته باشند، تاثیر افزایش غیرطبیعی حقوق در سال های پایانی کاهش پیدا می کند. طرفداران این مدل معتقدند چنین تغییری می تواند ارتباط میان حق بیمه پرداخت شده در طول سال های اشتغال و مستمری نهایی را منطقی تر کند.

البته این موضوع به معنای آن نیست که مدل جدید حتما مستمری همه افراد را افزایش می دهد. نتیجه نهایی به فرمول دقیق، ضرایب، نحوه اجرای قانون، سابقه بیمه، دستمزدهای مشمول بیمه و مقررات انتقالی بستگی خواهد داشت. بنابراین تا زمان انتشار متن نهایی، نمی توان برای افراد مختلف رقم دقیق افزایش یا کاهش حقوق اعلام کرد.

چرا دولت و تامین اجتماعی به دنبال اصلاح فرمول هستند؟

یکی از دلایل مطرح شده برای تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان جلوگیری از ایجاد اختلاف میان میزان واقعی بیمه پردازی و مستمری نهایی است. در برخی تحلیل های نمایندگان مجلس، مدل فعلی این امکان را ایجاد می کند که دستمزد فرد در سال های پایانی خدمت افزایش قابل توجهی داشته باشد و همین مسئله میانگین حقوق مبنای مستمری را بالا ببرد.

در طرح های اصلاحی، هدف این است که دستمزد و سابقه بیمه فرد در طول سال های اشتغال تصویر دقیق تری از میزان مشارکت او در نظام بیمه ای ارائه دهد. این موضوع از منظر پایداری منابع صندوق نیز اهمیت دارد؛ زیرا تامین اجتماعی باید بتواند میان تعهدات بلندمدت خود و منابع حاصل از حق بیمه تعادل برقرار کند.

اندیشه.معاصر نوشت: البته منتقدان تغییر فرمول نیز نگرانی های خود را دارند. مهم ترین نگرانی این است که اصلاحات ساختاری نباید به کاهش مستمری افرادی منجر شود که سال ها بر اساس قوانین موجود برنامه ریزی کرده اند. به همین دلیل، نحوه اجرای تدریجی، دوره گذار و تعیین تکلیف افراد نزدیک به بازنشستگی از مهم ترین بخش های این طرح خواهد بود.

آیا حقوق بازنشستگان فعلی با فرمول جدید تغییر می کند؟

پاسخ فعلی این است که تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان به شکل اعلام شده، به معنای تغییر فوری مستمری بازنشستگان فعلی نیست. فرمول جدید هنوز نهایی نشده و قانون لازم الاجرای جدیدی که حقوق تمام بازنشستگان فعلی را بر اساس مدل تازه بازمحاسبه کند، اعلام نشده است. رئیس کمیته تامین اجتماعی کمیسیون اجتماعی مجلس نیز به صراحت گفته است که فرمول جدید هنوز نهایی نشده است.

این موضوع را باید از بحث افزایش سالانه حقوق و متناسب سازی جدا کرد. در سال ۱۴۰۵ سازمان تامین اجتماعی احکام جدید حدود ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمری بگیر را صادر کرده و سازوکار افزایش سالانه و مرحله سوم متناسب سازی را اعمال کرده است.

بنابراین خبر مربوط به اصلاح فرمول محاسبه مستمری، با خبر مربوط به افزایش حقوق سال ۱۴۰۵ یکسان نیست. بازنشسته فعلی برای بررسی میزان مستمری خود باید به حکم و فیش حقوقی صادرشده مراجعه کند و نمی تواند صرفا بر اساس اخبار مربوط به طرح اصلاح فرمول، رقم حقوق خود را تغییر یافته تلقی کند.

تکلیف بازنشستگان پنج سال آینده چه می شود؟

یکی از مهم ترین بخش های بحث تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان به افراد نزدیک به بازنشستگی مربوط است. در اردیبهشت ماه، رئیس کمیسیون اصل نود مجلس اعلام کرد که رئیس سازمان تامین اجتماعی اطمینان داده است فرمول جدید برای افرادی که تا پنج سال آینده بازنشسته می شوند، اجرا نخواهد شد.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که افرادی که سال های طولانی بر اساس قانون فعلی حق بیمه پرداخت کرده اند، در آستانه بازنشستگی قرار دارند و تغییر ناگهانی مبنای محاسبه می تواند برنامه مالی آنها را تحت تاثیر قرار دهد.

البته باید توجه داشت که اظهارات مربوط به دوره پنج ساله، بخشی از روند بررسی و توافق های مطرح شده درباره نحوه اجرای تغییر است. برای اعلام جزئیات قطعی، متن نهایی قانون، آیین نامه ها و دستورالعمل اجرایی باید منتشر شود.

مدل جدید بر اساس کل سابقه بیمه پردازی چیست؟

در پیشنهادهای مطرح شده، یکی از ایده های اصلی این است که به جای تمرکز سنگین بر دو سال پایانی، سابقه بیمه پردازی فرد در کل دوره اشتغال مورد توجه قرار گیرد. در این مدل، ضریب دستمزد می تواند نقش بیشتری داشته باشد.

منظور از ضریب دستمزد این است که حقوق فرد نسبت به شاخص های مشخص دستمزدی در هر دوره سنجیده شود. چنین رویکردی می تواند اثر تورم و تغییر ارزش پول در طول چند دهه را بهتر مدیریت کند؛ البته جزئیات دقیق این مدل باید در متن قانونی و دستورالعمل اجرایی مشخص شود.

در برخی توضیحات منتشرشده از سوی نمایندگان مجلس، مدل جدید به عنوان مدلی برای جلوگیری از افزایش مصنوعی حقوق در سال های پایانی و نزدیک کردن مستمری به سابقه واقعی بیمه پردازی معرفی شده است.

آیا فرمول جدید باعث کاهش حقوق بازنشستگان می شود؟

این پرسش یکی از مهم ترین نگرانی های مطرح شده درباره تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان است. در حال حاضر نمی توان برای همه افراد پاسخ یکسانی ارائه کرد؛ زیرا فرمول نهایی هنوز تصویب نشده است.

رئیس کمیته تامین اجتماعی کمیسیون اجتماعی مجلس اعلام کرده است که فرمول در حال بررسی است و هدف آن برقراری عدالت و حفظ منابع سازمان است و تاکید کرده که مستمری افراد از قانون فعلی کمتر نخواهد شد.

بنابراین انتشار جدول هایی که بدون وجود متن نهایی قانون، کاهش یا افزایش قطعی حقوق گروه های مختلف را اعلام می کنند، قابل اتکا نیست. برای محاسبه دقیق، باید فرمول نهایی، ضرایب، سابقه، میانگین دستمزد و مقررات انتقالی مشخص شود.

وضعیت افزایش حقوق بازنشستگان در سال ۱۴۰۵

موضوع تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان نباید با افزایش حقوق سال ۱۴۰۵ اشتباه گرفته شود. سازمان تامین اجتماعی برای سال جاری احکام جدید را صادر کرده و میزان افزایش مستمری نیز مشخص شده است.

بر اساس اطلاعیه رسمی سازمان تامین اجتماعی، مستمری حداقل بگیران در سال ۱۴۰۵ به میزان ۶۰ درصد افزایش یافته و برای سایر سطوح نیز افزایش ۴۵ درصدی به علاوه مبلغ ثابت در نظر گرفته شده است.

جدول زیر وضعیت کلی افزایش مستمری سال ۱۴۰۵ را نشان می دهد:

بنابراین بازنشسته ای که اکنون مستمری دریافت می کند، باید وضعیت حقوق خود را بر اساس حکم سال ۱۴۰۵ بررسی کند و تغییر فرمول پیشنهادی آینده را با افزایش سال جاری یکی نداند.

متناسب سازی چه ارتباطی با فرمول محاسبه حقوق دارد؟

متناسب سازی یکی دیگر از موضوعاتی است که در اخبار بازنشستگان با فرمول محاسبه مستمری اشتباه گرفته می شود. متناسب سازی در چارچوب برنامه هفتم پیشرفت اجرا شده و هدف آن کاهش فاصله میان مستمری بازنشسته و شرایط حقوق شاغلان مشابه است.

سازمان تامین اجتماعی اعلام کرده است که در سال ۱۴۰۵ مرحله سوم متناسب سازی اجرا شده و در کنار افزایش سالانه مستمری، احکام جدید برای بازنشستگان صادر شده است.

در نتیجه، تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان یک موضوع ساختاری و مربوط به نحوه تعیین مستمری است، در حالی که متناسب سازی سازوکاری جداگانه برای جبران بخشی از فاصله حقوقی است. این دو نباید در خبرها یا محاسبات شخصی با یکدیگر ترکیب شوند.

اندیشه.معاصر نوشت: همین تفکیک برای بازنشستگان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است فردی با دیدن خبر «فرمول جدید مستمری» تصور کند مبلغ متناسب سازی یا افزایش سالانه او نیز تغییر کرده است، در حالی که این دو موضوع از نظر مبنای قانونی متفاوت هستند.

آخرین وضعیت قانون جدید محاسبه مستمری

تا آخرین اطلاعات منتشرشده، اصلاح فرمول محاسبه مستمری همچنان در مرحله بررسی قرار دارد. احمد بیگدلی اعلام کرده است که لایحه اصلاح موادی از قانون تامین اجتماعی در کمیته تامین اجتماعی مجلس بررسی می شود و فرمول جدید هنوز به مرحله نهایی نرسیده است.

این یعنی برای اجرای یک فرمول جدید، باید مسیر قانونگذاری تکمیل شود و پس از تصویب، جزئیات اجرایی آن نیز مشخص شود. بنابراین نمی توان از همین حالا گفت که از ماه آینده یا سال آینده تمام مستمری ها بر اساس فرمول جدید پرداخت خواهند شد.

از طرف دیگر، موضوع اصلاح محاسبه مستمری تنها به یک فرمول ریاضی محدود نمی شود. باید موضوع سابقه بیمه، دستمزد مشمول بیمه، نحوه تعدیل دستمزدهای سال های گذشته، حداقل مستمری، سقف مستمری و حقوق افرادی که در آستانه بازنشستگی هستند نیز تعیین تکلیف شود.

جدول مقایسه فرمول فعلی و مدل پیشنهادی

این جدول صرفا برای مقایسه مفهومی است و مدل پیشنهادی را نباید تا پیش از تصویب نهایی، قانون قطعی تلقی کرد.

آیا تغییر فرمول برای همه صندوق های بازنشستگی است؟

یکی دیگر از نکات مهم این است که بحث فعلی عمدتا در ارتباط با سازمان تامین اجتماعی مطرح شده است. بنابراین نباید خبر مربوط به تغییر فرمول مستمری تامین اجتماعی را به صورت خودکار به بازنشستگان کشوری یا لشکری تعمیم داد.

هر صندوق بازنشستگی قوانین، مقررات و سازوکارهای خاص خود را دارد. بنابراین اگر در خبری از اصلاح فرمول مستمری تامین اجتماعی صحبت می شود، باید مشخص شود که خبر مربوط به کدام صندوق است.

در مورد تامین اجتماعی نیز تا زمانی که متن نهایی قانون و دستورالعمل های اجرایی منتشر نشود، نمی توان جزئیات قطعی را برای تمام بیمه شدگان ارائه کرد.

بازنشستگان برای پیگیری حقوق خود چه کنند؟

بازنشستگان فعلی برای بررسی حقوق و مستمری خود باید به حکم و فیش حقوقی رسمی مراجعه کنند. سازمان تامین اجتماعی امکان دریافت غیرحضوری فیش و ثبت اعتراض نسبت به احکام را فراهم کرده است و افراد می توانند در صورت وجود مغایرت، درخواست خود را از مسیرهای رسمی ثبت کنند.

اگر فردی نسبت به میزان افزایش حقوق، نحوه اعمال متناسب سازی یا محاسبه مستمری خود اعتراض داشته باشد، بهتر است ابتدا اطلاعات حکم و سوابق بیمه ای را بررسی کند و سپس از مسیر رسمی اعتراض اقدام کند.

در شرایط فعلی، مراجعه به کانال های غیررسمی برای دریافت «محاسبه قطعی فرمول جدید» می تواند باعث انتشار اطلاعات نادرست شود؛ زیرا مدل جدید هنوز به صورت نهایی و اجرایی اعلام نشده است.

جمع بندی؛ تغییر فرمول حقوق بازنشستگان قطعی شد؟

در مجموع، تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان یک طرح جدی در حوزه اصلاح قانون تامین اجتماعی است، اما هنوز نباید آن را با اجرای قطعی یک فرمول جدید برای همه بازنشستگان اشتباه گرفت. آخرین اظهارات نمایندگان مجلس نشان می دهد لایحه اصلاح قانون تامین اجتماعی همچنان در حال بررسی است و فرمول جدید محاسبه مستمری هنوز نهایی نشده است.

مدل مطرح شده، تغییر نگاه از تمرکز بر میانگین حقوق سال های پایانی به سمت استفاده بیشتر از کل سابقه بیمه پردازی و ضرایب دستمزد است. هدف اعلام شده برای این اصلاح نیز افزایش عدالت، جلوگیری از ایجاد اختلاف غیرواقعی در سال های پایانی خدمت و حفظ پایداری منابع تامین اجتماعی عنوان شده است.

در حال حاضر بازنشستگان تامین اجتماعی همچنان بر اساس مقررات جاری مستمری دریافت می کنند و احکام سال ۱۴۰۵ نیز بر مبنای افزایش سالانه و مرحله سوم متناسب سازی صادر شده است. بنابراین تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان در شرایط فعلی بیشتر باید به عنوان یک فرآیند قانونی در حال بررسی دیده شود، نه کاهش یا افزایش قطعی حقوق بازنشستگان فعلی.

نکته مهم برای تیتر و انتشار: عبارت «تغییر فرمول حقوق بازنشستگان» قابل استفاده است، اما از نظر دقت خبری بهتر است در متن حتما تاکید شود که فرمول جدید هنوز نهایی و اجرایی نشده است؛ چون همین نکته، تفاوت میان خبر درست و تیترهای گمراه کننده را مشخص می کند.