تخت جمشید یا پارسه، باشکوهترین و عظیمترین یادگار بهجایمانده از شاهنشاهی هخامنشی، در ۵۷ کیلومتری شیراز و در نزدیکی شهر مرودشت استان فارس واقع شده است. این مجموعهی تاریخی که بنای آن در سال ۵۱۸ پیش از میلاد به دستور داریوش بزرگ آغاز ش...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛ تخت جمشید بیشک نماد شکوه و عظمت تمدن ایران باستان است. این مجموعهٔ کاخها که بر روی صفّهای سنگی به مساحت ۱۲۵ هزار متر مربع ساخته شده، هر ساله میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی است که برای تماشای ستونهای سربهفلککشیده، نقشبرجستههای ظریف و عظمت معماری هخامنشی به این مکان سفر میکنند. در ادامه این گزارش، با تاریخچه، معماری، بخشهای مختلف و اطلاعات کاربردی برای بازدید از این اثر جهانی آشنا میشوید.
تخت جمشید در ۱۰ کیلومتری شمال شهر مرودشت، ۵۷ کیلومتری شیراز و در دامنهٔ کوه رحمت (که در گذشته کوه مهر یا میترا نام داشته) واقع شده است. این مجموعه روی صفّهای سنگی با ارتفاع ۸ تا ۱۸ متر از سطح جلگهٔ مرودشت بنا شده است.
نام اصلی و کهن این بنا در زمان هخامنشیان «پارسه» به معنای «شهر پارسیان» بوده که برگرفته از نام قوم پارس و ایالت پارس است. یونانیان باستان آن را «پرسپولیس» (Περσέπολις) به معنای «پارسهشهر» مینامیدند. در دوران ساسانیان، این مکان «سدستون» (صد ستون) خوانده میشد و در دورهٔ اسلامی با نامهای «چهلمنار» و «هزارستون» نیز شناخته میشد.
نام امروزی «تخت جمشید» ریشه در باورهای اسطورهای ایرانیان دارد. پس از حملهٔ اسکندر و اعراب، مردم که قادر به خواندن خط میخی کتیبهها نبودند، تصاویر حکاکیشدهٔ تخت شاهی را بر روی دست مردم، با اورنگ جمشید، پادشاه اسطورهای ایران، مرتبط دانستند و این مکان را «تخت جمشید» نامیدند.
بنای تخت جمشید در سال ۵۱۸ پیش از میلاد به دستور داریوش بزرگ، سومین پادشاه هخامنشی، آغاز شد. داریوش این مکان را به دلیل موقعیت مناسب آن در دامنهٔ کوه رحمت، وجود جلگههای سرسبز و قرار گرفتن در مسیر شاهی، برای ساخت پایتخت تشریفاتی و آیینی خود برگزید. شایان ذکر است که هخامنشیان در هر فصل پایتخت جداگانهای داشتند: اقامتگاه تابستانی در هگمتانه (همدان)، زمستانی در شوش و اقامتگاه بهاره که مراسم نوروز در آن برگزار میشد، تخت جمشید بود.
داریوش بزرگ، خشایارشا (پسر داریوش) و اردشیر یکم (نوهٔ داریوش)، سه پادشاهی هستند که ساخت این مجموعهٔ عظیم را طی حدود ۱۲۰ تا ۱۸۰ سال به انجام رساندند. بر اساس خشتنوشتههای کشفشده، در ساخت این بنا، معماران، هنرمندان، استادکاران و کارگران بسیاری از ایران و سایر ملل همچون مصریان، بابلیان، یونانیان و مادها شرکت داشتند که علاوه بر دریافت حقوق، از مزایای بیمهٔ کارگری نیز بهرهمند میشدند.
پس از نزدیک به ۲۰۰ سال آبادانی، تخت جمشید در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، در جریان حملهٔ اسکندر مقدونی به ایران، به آتش کشیده شد و بسیاری از بناها و آثار ارزشمند آن از بین رفت. باستانشناسان با بررسی ویرانهها، نشانههای این آتشسوزی عظیم را تأیید کردهاند.
معماری هخامنشیان در تخت جمشید، تلفیقی از هنر و دانش ملل مختلف تحت امپراتوری هخامنشی است که با نظم و ظرافتی بینظیر در کنار هم قرار گرفتهاند. مهمترین بخشهای این مجموعه عبارتند از:
در بخش شمالغربی مجموعه، دو پلکان متقارن و عریض با ۱۱۱ پلهٔ پهن و کوتاه (ارتفاع ۱۰ سانتیمتر) قرار دارد. ارتفاع کم پلهها بهگونهای طراحی شده تا افراد با لباسهای بلند و فاخر، با وقار و راحتی از آنها بالا بروند و ابهت خود را حفظ کنند.
پس از عبور از پلکان، به دروازهٔ باشکوه ملل میرسیم. این دروازه که در زمان خشایارشا ساخته شده، دارای چهار ستون به ارتفاع ۱۶.۵ متر بوده و درگاههای شرقی و غربی آن با نقش برجستهٔ گاوهای بالدار و گاوهای نر بزرگ تزیین شده است.
کاخ آپادانا یکی از بزرگترین و باشکوهترین کاخهای تخت جمشید است که ساخت آن در زمان داریوش آغاز و در دورهٔ خشایارشا به پایان رسید. از این کاخ ۳۶۰۰ مترمربعی برای برگزاری جشن نوروز و پذیرایی از نمایندگان کشورهای وابسته به پادشاه استفاده میشد. این کاخ در گذشته ۷۲ ستون داشته که امروزه تنها ۱۴ ستون از آن باقی مانده است.
این کاخ که در بخش جنوبغربی مجموعه قرار دارد، به دستور داریوش بزرگ ساخته شده و کاخ اختصاصی او بوده است. واژهٔ «تچر» به معنای منزل زمستانی است. سنگهای صیقلی و خاکستری این کاخ بهگونهای بوده که تصویر افراد در آن منعکس میشده و به همین دلیل به «تالار آیینه» نیز شهرت داشته است.
دومین کاخ بزرگ تخت جمشید، تالار صد ستون است که توسط خشایارشا آغاز و در زمان اردشیر یکم تکمیل شد. این کاخ که در شرق حیاط کاخ آپادانا قرار دارد، ۱۰۰ ستون به ارتفاع ۱۴ متر داشته است. متأسفانه از سرستونهای آن تنها دو عدد باقی مانده که در دههٔ ۱۹۳۰ میلادی به شیکاگو منتقل شدهاند.
این کاخ احتمالاً محل بحث و مشورت شاه با بزرگان بوده است. وجود دو سرستون به شکل انسان در این کاخ (که نشاندهندهٔ نماد تفکر است) دلیل نامگذاری آن به کاخ شورا بوده است.
این کاخ که در شرق کاخ سهدر قرار دارد، به دستور خشایارشا برای خود و یکی از همسرانش به نام هدیش ساخته شده است.
تخت جمشید در سال ۱۹۷۹ میلادی (۱۳۵۸ خورشیدی) در سومین جلسهٔ کمیتهٔ میراث جهانی یونسکو، به عنوان یکی از نخستین آثار ایران، در فهرست میراث جهانی به ثبت رسید. این مجموعه در دورهٔ پهلوی بسیار مورد توجه قرار گرفت و در سالهای ۱۳۰۹ تا ۱۳۱۹ خورشیدی، مراحل بازسازی و خاکبرداری آن با همکاری باستانشناسان آمریکایی انجام شد. همچنین جشنهای ۲۵۰۰ سالهٔ شاهنشاهی ایران در سال ۱۳۵۰ در کنار این بنا برگزار شد.
پس از انقلاب اسلامی، برخی بر تخریب آن اصرار داشتند، اما با مقاومت مردم و مسئولان، این بنای ارزشمند از تخریب نجات یافت و امروزه به عنوان یکی از مهمترین نمادهای هویت تاریخی ایران، مورد حفاظت و مرمت قرار دارد. لازم به ذکر است که احداث سد سیوند در نزدیکی این محوطه، به عنوان یکی از تهدیدات جدی برای این میراث جهانی و پاسارگاد مطرح بوده است.
آدرس: استان فارس، شهرستان مرودشت، ۱۰ کیلومتری شمال شهر مرودشت (جاده شیراز به مرودشت).
دسترسی از شیراز: فاصلهٔ شیراز تا تخت جمشید حدود ۶۰ کیلومتر است و با خودرو بین یک تا یک ساعت و ربع زمان میبرد. مسیر: شیراز → جاده مرودشت (بزرگراه شیراز–مرودشت) → شهر مرودشت → خروجی تخت جمشید.
گزینههای حملونقل: تاکسی بینشهری از شیراز، اتوبوس شیراز به مرودشت و سپس تاکسی محلی تا مجموعه، یا خودروی شخصی.
شش ماهه اول سال: ۸ صبح تا ۲۰ (پایان بلیتفروشی ۱۷:۳۰).
شش ماهه دوم سال: ۷:۳۰ صبح تا ۱۷.
بازدیدکنندگان ایرانی: ۴۰۰,۰۰۰ ریال (حدود ۴۰,۰۰۰ تومان).
بازدیدکنندگان خارجی: ۳,۵۰۰,۰۰۰ ریال (حدود ۳۵۰,۰۰۰ تومان).
برنامه نور و صدا (پنجشنبه شبها، ۱۹:۳۰ تا ۲۱:۰۰): ۴۰۰,۰۰۰ ریال برای ایرانیان و ۳,۵۰۰,۰۰۰ ریال برای خارجیان.
| عنوان | جزئیات |
|---|---|
| نامهای دیگر | پارسه، پرسپولیس، چهلمنار، صدستون |
| موقعیت | استان فارس، ۱۰ کیلومتری مرودشت، ۵۷ کیلومتری شیراز |
| بنیانگذار | داریوش بزرگ (ساخت از ۵۱۸ پ.م) |
| گسترشدهندگان | خشایارشا و اردشیر یکم |
| تخریبکننده | اسکندر مقدونی (۳۳۰ پ.م) |
| ثبت جهانی | ۱۹۷۹ میلادی (یونسکو) |
| مساحت صفه | ۱۲۵,۰۰۰ متر مربع |
| ارتفاع از سطح دشت | ۸ تا ۱۸ متر |
| ساعات بازدید (تابستان) | ۸:۰۰ تا ۲۰:۰۰ |
| قیمت بلیط (ایرانی) | ۴۰۰,۰۰۰ ریال |
| قیمت بلیط (خارجی) | ۳,۵۰۰,۰۰۰ ریال |
۱. بهترین زمان بازدید: فصل بهار و پاییز به دلیل آبوهوای معتدل و دلپذیر، بهترین زمان برای بازدید از تخت جمشید است. تابستانها در این منطقه بسیار گرم است.
۲. استفاده از لیدر (راهنما): به دلیل پیچیدگی و غنای تاریخی این مجموعه، حتماً از یک راهنمای تور یا لیدر معتبر استفاده کنید یا پیش از بازدید، مطالعهٔ کافی داشته باشید تا بتوانید از جزئیات تاریخی و معماری آن لذت ببرید.
۳. عینک واقعیت افزوده: برخی گردشگران توصیه کردهاند که برای تصور بهتر فضای کاخها در زمان هخامنشیان، از عینکهای واقعیت افزوده که در مجموعه ارائه میشود استفاده کنند.
۴. توجه به آثار تاریخی اطراف: در فاصلهٔ ۶.۵ کیلومتری تخت جمشید، مجموعهٔ نقش رستم با آرامگاههای پادشاهان هخامنشی و نقشبرجستههای ساسانی قرار دارد که بازدید از آن نیز توصیه میشود.
۵. حفاظت از آثار: از لمس کردن و آسیب زدن به سنگنگارهها و کتیبهها جداً خودداری کنید. این اثر ارزشمند متعلق به تمامی ایرانیان و میراث جهانی بشریت است.
۶. تخریب زیرساختها: برخی بازدیدکنندگان از وضعیت نامناسب محوطهسازی و ورودی مجموعه انتقاد کردهاند و خواستار توجه بیشتر مسئولان به حفظ و نگهداری این اثر بینظیر هستند.
تخت جمشید، یا پارسه، عظیمترین و باشکوهترین یادگار تمدن هخامنشی است که در نزدیکی شیراز و در دل استان فارس قرار دارد. این مجموعه که ساخت آن در ۵۱۸ پیش از میلاد آغاز شد، به دست اسکندر مقدونی به آتش کشیده شد، اما ویرانههای آن هنوز هم عظمت ایران باستان را به رخ جهانیان میکشد.
خلاصه نکات کلیدی:
موقعیت: استان فارس، ۱۰ کیلومتری مرودشت، ۵۷ کیلومتری شیراز.
نام اصلی: پارسه (پایتخت آیینی هخامنشیان).
ثبت جهانی: در فهرست میراث جهانی یونسکو (۱۹۷۹).
بخشهای مهم: کاخ آپادانا، کاخ تچر، تالار صد ستون، دروازه ملل، کاخ هدیش و کاخ شورا.
ساعات بازدید (تابستان): ۸ صبح تا ۸ شب.
قیمت بلیط (ایرانی): ۴۰,۰۰۰ تومان.
برای بازدید از این شاهکار معماری و تاریخی، بهتر است از قبل مطالعه کنید، با راهنما همراه شوید و ضمن احترام به این میراث کهن، از عظمت و ظرافت هنر ایرانی در دوران باستان لذت ببرید.
۱. تخت جمشید در کدام شهر قرار دارد و فاصلهٔ آن با شیراز چقدر است؟
تخت جمشید در ۱۰ کیلومتری شهر مرودشت و ۵۷ کیلومتری شیراز، در استان فارس واقع شده است.
۲. نام اصلی تخت جمشید چیست و چرا به این نام معروف شده است؟
نام اصلی آن در دوران هخامنشی «پارسه» به معنای شهر پارسیان بوده است. نام «تخت جمشید» پس از دوران باستان و به دلیل نسبت دادن بنا به جمشید، پادشاه اسطورهای ایران، بر روی آن نهاده شده است.
۳. بنای تخت جمشید در چه سالی و توسط چه کسی ساخته شد؟
ساخت تخت جمشید در سال ۵۱۸ پیش از میلاد به دستور داریوش بزرگ، پادشاه هخامنشی، آغاز شد و توسط جانشینانش خشایارشا و اردشیر یکم تکمیل گردید.
۴. چه کسی تخت جمشید را ویران کرد؟
اسکندر مقدونی در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، در جریان حمله به ایران، تخت جمشید را به آتش کشید و بسیاری از بناهای آن را ویران کرد.
۵. تخت جمشید چه زمانی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد؟
تخت جمشید در سال ۱۹۷۹ میلادی (۱۳۵۸ خورشیدی) به عنوان یکی از نخستین آثار ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.
۶. مهمترین کاخهای تخت جمشید کدامند؟
از مهمترین کاخهای تخت جمشید میتوان به کاخ آپادانا (کاخ بار)، کاخ تچر (کاخ اختصاصی داریوش)، کاخ صد ستون، دروازه ملل و کاخ هدیش (کاخ خشایارشا) اشاره کرد.
۷. ساعات بازدید و قیمت بلیط تخت جمشید چقدر است؟
ساعات بازدید در شش ماهه اول سال از ۸ صبح تا ۲۰ است و بلیط ورودی برای بازدیدکنندگان ایرانی ۴۰۰,۰۰۰ ریال (۴۰,۰۰۰ تومان) و برای گردشگران خارجی ۳,۵۰۰,۰۰۰ ریال (۳۵۰,۰۰۰ تومان) است.
۸. آیا به غیر از تخت جمشید، آثار تاریخی دیگری در نزدیکی آن وجود دارد؟
بله، در فاصلهٔ ۶.۵ کیلومتری تخت جمشید، مجموعهٔ نقش رستم قرار دارد که شامل آرامگاههای پادشاهان هخامنشی مانند داریوش بزرگ و نقشبرجستههای ساسانی است.
پایان/*
اندیشه قرن را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
