نخستین پلاک خودرو در جهان در سال ۱۸۹۳ میلادی بر روی خودروهای پلیس پاریس نصب شد و پس از آن کشورهای آلمان (۱۸۹۶) و هلند (۱۸۹۸) نیز نصب پلاک را الزامی کردند . در ایران، نخستین خودرو پلاکشده به سال ۱۳۰۵ خورشیدی (۱۹۲۶ میلادی) بازمیگردد و ...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛ پلاک خودرو، اگرچه در نگاه نخست تنها یک قطعه فلز یا پلاستیک با ترکیبی از اعداد و حروف به نظر میرسد، اما در واقع ابزاری ضروری برای شناسایی، ردیابی و سازماندهی وسایل نقلیه در سراسر جهان است . تاریخچه این شناسهها، روایتی از تکامل تدریجی از یک الزام محلی تا یک سیستم استاندارد جهانی را نشان میدهد. در ادامه، سیر تحول پلاک خودرو را در جهان و سپس در ایران بررسی میکنیم.
استفاده از پلاک برای شناسایی وسایل نقلیه، پیش از آنکه خودروی موتوری به وجود آید، برای کالسکههای اسبی در ایالت ویکتوریا کانادا در سال ۱۸۸۴ آغاز شد . با این حال، نخستین استفاده از پلاک بر روی خودروهای موتوری در ۱۴ اوت سال ۱۸۹۳ میلادی در فرانسه رقم خورد، جایی که دولت این کشور، خودروهای پلیس پاریس را به پلاک مجهز کرد .
این اقدام، سرآغاز جهانی برای شناسایی خودروها بود. در ادامه، آلمان در سال ۱۸۹۶ و هلند در سال ۱۸۹۸ قوانینی برای الزام نصب پلاک بر روی خودروها وضع کردند. هلند را نخستین کشوری میدانند که این سیاست را بهصورت ملی اجرایی کرد . در آمریکا، نیویورک از سال ۱۹۰۱ نصب پلاک را اجباری کرد، اما در ابتدا هیچ نهاد رسمیای پلاک تولید نمیکرد و مالکان شخصاً موظف به ساخت آن بودند. این وضعیت تا سال ۱۹۰۳ ادامه یافت که ایالت ماساچوست نخستین پلاکهای یکسان از جنس آهن را به مالکان ارائه کرد .
در دهههای بعد، پلاکها دستخوش تغییرات فراوانی شدند. در سال ۱۹۵۶، اندازه استاندارد پلاکها در آمریکا به ۳۰×۱۵ سانتیمتر تعیین شد و پلاکهای اروپایی نیز به ابعاد ۵۲×۱۱.۵ سانتیمتر استاندارد شدند . امروزه در بسیاری از کشورها، فناوریهای نوین مانند چیپهای شناسایی RFID (شناسایی با امواج رادیویی) برای ذخیره اطلاعات خودرو و مالک آن در پلاک تعبیه میشود .
گفته میشود که نخستین اقدام برای شمارهگذاری در ایران، به دوره صدارت وثوقالدوله در سال ۱۲۹۸ خورشیدی بازمیگردد که به درشکهها و گاریها پلاکهایی چسبانده شد . با این حال، ثبت رسمی پلاک برای خودروهای موتوری به سال ۱۳۰۵ خورشیدی، همزمان با ورود نخستین خودروها به کشور، برمیگردد .
سه سال بعد، در سال ۱۳۰۸ خورشیدی، قوانین شمارهگذاری در قالب ۳۲ بند تدوین شد. در آن سال، هر خودرو دارای پنج پلاک بود: نام کارخانه، آدرس مالک، نمره جلو، نمره عقب و پلاک مالیات . با افزایش تعداد خودروها، پلاکها متشکل از نام شهر و حدود چهار عدد که در بالای نام شهر قرار داشت، شدند .
در دهه ۱۳۳۰، پلاکهای پنجرقمی به وسایل نقلیه داده میشد و هر سال دو رقم سمت چپ بهعنوان کد سال جدید تعویض میشد . در سال ۱۳۴۲، پلاکها از پنج به چهار رقمی تغییر یافت، اما در سال ۱۳۴۵ دوباره به پنجرقمی بازگشت و نام شهرستان محل شمارهگذاری در آن درج میشد . در سال ۱۳۴۶، پلاکهای شخصی تهران با کد حرفی (مانند الف، ب، ح) و نام شهر مشخص میشدند؛ این شیوه تا سال ۱۳۵۶ با استفاده از حروف الفبا ادامه یافت و پس از آن، پلاکهای پنجرقمی با کد عددی برای هر شهرستان شکل گرفت .
در سال ۱۳۷۳، پلاکهای دو رنگ موسوم به پلاک لیزری معرفی شدند که در آنها از ترکیب اعداد و حروف (۱۲ حرف) استفاده میشد . در سال ۱۳۷۸، طرح تعویض پلاک بهمنظور یکسانسازی پلاکها در سطح کشور آغاز شد و مالکان موظف به دریافت برچسبهایی برای این منظور شدند .
نقطه عطف اصلی در تاریخچه پلاک ایران، معرفی پلاک ملی در سال ۱۳۸۲ بود . این پلاکها که هنوز هم بر روی خودروها نصب میشوند، دارای ابعاد و طرحی جدید هستند و با درج نوار آبیرنگ در سمت چپ و عبارت “I.R.IRAN” به خط لاتین، امکان شناسایی بینالمللی را فراهم کردهاند .
یکی از مهمترین تفاوتهای پلاک ملی با نمونههای پیشین، تعلق پلاک به شخص مالک است، نه خودرو . با انتقال خودرو به شخصی دیگر، پلاک انتقال نمییابد و مالک با تغییر خودرو، همچنان از همان پلاک ثابت استفاده میکند .
اجرای این طرح اما با چالشهایی همراه بود. در سال ۱۳۸۳، میان نیروی انتظامی و دیوان عدالت اداری بر سر نحوه ثبت تعویض پلاکها اختلاف نظر ایجاد شد که سرگردانی مردم را در پی داشت . این مشکلات تا سال ۱۳۸۷ ادامه یافت و در آن سال اعلام شد که حدود یک میلیون پلاک قدیمی هنوز به پلاک کشوری تبدیل نشدهاند .
۱. کنوانسیون وین: ایران عضو کنوانسیون عبور و مرور در جادهها (مصوب ۱۹۶۸ وین) است. این کنوانسیون برای هماهنگی در علائم راهها و مقررات عبور و مرور تدوین شده است .
۲. ابزار شناسایی: پلاک خودروها از موادی مانند آهن، آلومینیم یا پلاستیک ساخته میشوند و امروزه در برخی کشورها به فناوریهایی مانند چیپهای RFID مجهز هستند .
تاریخچه پلاک خودرو، روایتی از تحول از یک ابزار محلی برای شناسایی خودروهای پلیس در فرانسه (۱۸۹۳) تا یک سیستم هویتی استاندارد در سراسر جهان است . در ایران، این مسیر از سال ۱۳۰۵ خورشیدی و پلاکهای ساده آغاز شد و پس از گذر از پلاکهای لیزری در دهه هفتاد، در سال ۱۳۸۲ با پلاک ملی به ثبات رسید. پلاک ملی با ویژگیهایی مانند نوار آبی و تعلق به شخص مالک، امروزه هویت هر خودرو و راننده را در جادههای کشور مشخص میکند .
۱. اولین بار چه زمانی از پلاک خودرو استفاده شد؟
نخستین پلاک خودرو در ۱۴ اوت ۱۸۹۳ در فرانسه بر روی خودروهای پلیس پاریس نصب شد .
۲. پلاک خودرو از چه موادی ساخته میشود؟
پلاکها معمولاً از جنس آهن، آلومینیم یا پلاستیک ساخته میشوند .
۳. تفاوت پلاک ملی ایران با پلاکهای قدیمی چیست؟
مهمترین تفاوت این است که پلاک ملی به شخص مالک تعلق دارد و با فروش خودرو، پلاک همراه مالک باقی میماند. همچنین پلاک ملی دارای نوار آبی و عبارت I.R.IRAN برای شناسایی بینالمللی است .
۴. آیا پلاک خودرو در ایران همیشه به این شکل بوده است؟
خیر. پلاکهای ایرانی از پنجرقمی با نام شهر، به چهاررقمی، دوباره پنجرقمی، سپس لیزری و در نهایت پلاک ملی از سال ۱۳۸۲ تکامل یافتهاند .
پایان/*
اندیشه قرن را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
