به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن، جواد آل حبیب- استفاده از هوش مصنوعی ممکن است با هزینه‌ای اجتماعی همراه باشد.  مطالعه‌ای جدید به یکی از پیامدهای منفی استفاده از هوش مصنوعی در محیط کار اشاره دارد: افرادی که برای انجام وظایف خود به ابزارهای هوش مصنوعی متکی هستند، اغلب از سوی دیگران با قضاوت‌های سخت‌گیرانه‌تری مواجه می‌شوند. با وجود اینکه هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری را افزایش دهد، کاربرانی که از آن استفاده می‌کنند ممکن است در معرض ارزیابی‌های اجتماعی منفی قرار گیرند — به‌ویژه در زمینه‌هایی مانند شایستگی، تلاش و انگیزه. این تحقیق که در نشریه‌ی معتبر Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده، نشان می‌دهد که این برداشت‌های منفی حتی می‌تواند بر تصمیم‌های استخدامی اثر بگذارد.

هوش مصنوعی تولیدی (Generative AI) به ابزارهایی مانند ChatGPT و سایر سیستم‌هایی اشاره دارد که می‌توانند متن، تصویر یا کدهایی شبیه به تولید انسان ایجاد کنند. این ابزارها به‌طور فزاینده‌ای در صنایع مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند و در نوشتن، تحلیل، امور خلاقانه و بسیاری فعالیت‌های دیگر به کار می‌روند. اگرچه این ابزارها می‌توانند عملکرد کاری را ارتقا دهند، برخی افراد نگران‌اند که استفاده از آن‌ها باعث شود تنبل یا قابل‌جایگزین به نظر برسند — و این نگرانی بی‌دلیل نیست.

تیم پژوهشگران — که از دانشمندان علوم اجتماعی با تمرکز بر ارزیابی‌های اجتماعی در محیط کار هستند — به دنبال پاسخ به این پرسش بودند که آیا استفاده از هوش مصنوعی واقعاً به وجهه‌ی افراد آسیب می‌زند یا نه. آن‌ها با تکیه بر «نظریه‌ی اسناد» (Attribution Theory) که به نحوه‌ی تفسیر رفتارهای دیگران می‌پردازد، فرض کردند که ناظران ممکن است استفاده از هوش مصنوعی را نشانه‌ای از توانایی یا تلاش کمتر تلقی کنند. درست همان‌طور که تحقیقات قبلی نشان داده‌اند که درخواست کمک می‌تواند نشانه‌ای از ضعف تلقی شود، این تیم پیش‌بینی کرد که کاربران هوش مصنوعی ممکن است با سوگیری‌های مشابهی روبه‌رو شوند.

جسیکا ریف،می‌گوید:
«من زمانی به این موضوع علاقه‌مند شدم که با کارکنان چند سازمان مختلف صحبت کردم و آن‌ها تردید خود نسبت به استفاده از هوش مصنوعی را نه به خاطر کیفیت خروجی آن، بلکه به دلیل نگرانی از پیامدهای اجتماعی‌اش ابراز کردند. این صحبت‌ها، همراه با نتایج نظرسنجی‌های صنعتی که نشان می‌داد افراد استفاده از هوش مصنوعی را در محیط کار پنهان می‌کنند، مرا به این فکر انداخت که آیا این ترس از قضاوت اجتماعی واقعاً پایه‌ای دارد یا نه.»

پژوهشگران چهار آزمایش با بیش از ۴۴۰۰ شرکت‌کننده انجام دادند. این مطالعات به‌صورت «پیش‌ثبت‌شده» بودند؛ یعنی روش‌ها و فرضیات آن‌ها از پیش ثبت شده بود تا از بروز سوگیری جلوگیری شود. در تمام این مطالعات، هم برداشت‌های ذهنی افراد نسبت به قضاوت دیگران درباره‌ی استفاده از هوش مصنوعی و هم ارزیابی واقعی ناظران نسبت به دیگران بررسی شد.

استفاده از هوش مصنوعی ممکن است با هزینه و تبعات اجتماعی همراه باشد

یافته‌های اصلی پژوهش:

1. درک افراد از قضاوت دیگران:
   در اولین مطالعه، ۴۹۷ شرکت‌کننده تصور کردند که با استفاده از هوش مصنوعی یا ابزارهای سنتی (مثل داشبورد تحلیلی) یک وظیفه کاری را انجام می‌دهند. سپس ارزیابی کردند که مدیران و همکاران آن‌ها چه برداشتی از عملکردشان خواهند داشت. کسانی که از AI استفاده کرده بودند، انتظار داشتند که تنبل‌تر، قابل‌جایگزین‌تر، و کم‌صلاحیت‌تر دیده شوند و تمایل کمتری به افشای استفاده‌شان از هوش مصنوعی داشتند. این یافته نشان می‌دهد که افراد از وجود نوعی «انگ اجتماعی» نسبت به AI آگاه‌اند.

2. قضاوت واقعی دیگران:
   در مطالعه دوم با ۱۲۱۵ شرکت‌کننده، به آن‌ها توضیحاتی درباره‌ی کارمندانی داده شد که از AI، از کمک انسانی، یا بدون کمک کار خود را انجام داده بودند. شرکت‌کنندگان، کارمندانی که از AI استفاده کرده بودند را به‌طور مداوم تنبل‌تر، کم‌تلاش‌تر، کم‌صلاحیت‌تر و کم‌استقلال‌تر ارزیابی کردند. این برداشت‌ها مستقل از سن، جنسیت یا نوع شغل فرد بودند.

   همچنین بخوانید:

   چالش‌ های نسل جدید در اینستاگرام: راهنمای والدین برای دنیای آنلاین با آموزش های روانشناس کودک و نوجوان دکتر پریسا کربلایی

3. تأثیر بر تصمیم‌های استخدامی:
   در مطالعه سوم، مدیرانی که خودشان از هوش مصنوعی استفاده نمی‌کردند، تمایل بیشتری به انتخاب نامزدهایی داشتند که از AI استفاده نمی‌کردند. برعکس، مدیرانی که با هوش مصنوعی آشناتر بودند، بیشتر به کارجویانی گرایش داشتند که از این ابزارها بهره می‌بردند. این نشان می‌دهد که تجربه‌ی فردی در زمینه‌ی هوش مصنوعی می‌تواند نگرش او نسبت به دیگر کاربران AI را شکل دهد.

4. زمینه‌ی کاری و کاهش سوگیری:
   در مطالعه چهارم مشخص شد که در وظایف «دیجیتال» که مناسب استفاده از AI بودند (مثل ایمیل‌نویسی)، کاربران هوش مصنوعی بهتر ارزیابی شدند. اما در وظایف «دستی» (مثل نوشتن یادداشت)، همچنان با قضاوت منفی روبه‌رو بودند. همچنین مشخص شد که افرادی که خود از AI استفاده می‌کردند، دیگران را کمتر تنبل یا بی‌انگیزه تلقی می‌کردند.

   همچنین بخوانید:

   مطالعات جدید تأکید کردند: هیچ ارتباطی بین استامینوفن و اوتیسم یا اختلال بیش‌فعالی وجود ندارد / پزشکان پاسخ دادند: مصرف استامینوفن باعث اوتیسم یا ADHD نمی‌شود

در پایان باید بگویم:

«مهم‌ترین نتیجه‌ی این پژوهش آن است که استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند هزینه‌ی اجتماعی داشته باشد. در مطالعات ما، کارکنانی که از ابزارهای AI استفاده می‌کردند، به‌عنوان افرادی تنبل‌تر، کم‌صلاحیت‌تر و کم‌تلاش‌تر نسبت به دیگران ارزیابی شدند — حتی زمانی که وظایفشان مشابه بود. نکته‌ی طنزآمیز اینجاست که برخی از این افراد دقیقاً به‌دلیل انگیزه برای افزایش بهره‌وری سراغ AI می‌روند، اما همین اقدام می‌تواند انگیزه‌ی آن‌ها را نزد دیگران زیر سوال ببرد.»

در پایان، پژوهشگران به این نکته نیز اشاره کردند که چون شرکت‌کنندگان ارزیابی‌های خود را از روی توضیحات مکتوب انجام داده‌اند (و نه شناخت واقعی از افراد)، ممکن است این یافته‌ها در محیط‌های کاری واقعی کمی متفاوت باشند. آن‌ها قصد دارند در آینده بررسی کنند که دقیقاً چه عواملی باعث شکل‌گیری این قضاوت‌های منفی می‌شوند و چگونه می‌توان آن‌ها را کاهش داد.

 پایان/*

.