بر اساس جدیدترین گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، شاخص قیمت جهانی مواد غذایی در ماه جاری با جهش ۱۵ درصدی نسبت به ماه قبل مواجه شده است. این افزایش بی‌سابقه در حالی رخ می‌دهد که جنگ و محاصره دریایی در تنگه هرمز، جریان کشتیرانی و انتقال محموله‌های غلات و مواد غذایی را در یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای جهان دچار اختلال کرده است.

 چرا قیمت مواد غذایی اینقدر گران شد؟

سه عامل اصلی در این جهش قیمت نقش داشته‌اند:
۱. اختلال در مسیرهای دریایی و حمل‌ونقل: محاصره تنگه هرمز، مسیر اصلی انتقال نفت و محموله‌های کشاورزی بین آسیا، اروپا و آفریقا را مختل کرده است. هزینه حمل‌ونقل در مسیرهای جایگزین مانند دور زدن آفریقا تا ۳ برابر افزایش یافته و این هزینه به قیمت نهایی مواد غذایی منتقل شده است .
۲. کمبود عرضه و کاهش ذخایر استراتژیک: با افزایش تقاضا و کاهش جریان عرضه از کشورهای تولیدکننده بزرگ مانند روسیه، اوکراین و آمریکا، ذخایر جهانی غلات به پایین‌ترین سطح در ۵ سال اخیر رسیده است.
۳. نگرانی‌های روانی و خریدهای احتیاطی: نااطمینانی‌های ناشی از تداوم جنگ، خریدهای احتیاطی و ذخیره‌سازی را افزایش داده و به تشدید موج گرانی دامن زده است.

 کدام مواد غذایی بیشترین افزایش قیمت را داشتند؟
بر اساس آخرین داده‌های موجود، بالاترین افزایش قیمت جهانی به ترتیب در گروه‌های زیر ثبت شده است:

• گندم و غلات: افزایش ۲۲ درصدی ناشی از اختلال در صادرات روسیه و اوکراین و نگرانی از کاهش تولید در آمریکای جنوبی

• روغن‌های خوراکی (پالم، سویا و آفتاب‌گردان): افزایش ۱۸ درصدی به دلیل کاهش صادرات اندونزی و اختلال در مسیرهای دریایی

• شکر: افزایش ۱۵ درصدی در پی کاهش برداشت در برزیل و هند

• برنج: افزایش ۱۲ درصدی تحت تأثیر کمبود عرضه و افزایش تقاضای جهانی

 کشورهای بیشترین آسیب را چه کشورهایی هستند؟
کشورهای واردکننده خالص مواد غذایی، به ویژه در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA)، بیشترین آسیب را از این افزایش قیمت متحمل شده‌اند. کشورهایی مانند مصر، ترکیه، عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس که به شدت به واردات غلات و روغن وابسته هستند، با افزایش کسری بودجه و افزایش فشار بر معیشت خانوارها روبرو شده‌اند. در ایران نیز با توجه به افزایش قیمت‌های داخلی، انتظار می‌رود این موج گرانی، فشار بیشتری بر سفره خانوارهای کم‌درآمد وارد کند. کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که در صورت ادامه جنگ، ممکن است شاهد یک بحران جهانی غذایی در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ باشیم.