دهک بندی جدید یارانه ها ۱۴۰۵ تغییر کرد؛ جزئیات مدل جدید ارزیابی وسع، وضعیت یارانه دهک ها، کالابرگ و نحوه شناسایی خانوارهای مشمول حمایت را در اندیشه مُعاصِر بخوانید.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛ دهک بندی جدید یارانه ها در سال ۱۴۰۵ وارد مرحله تازه ای شده است و دولت قصد دارد شیوه شناسایی خانوارهای مشمول حمایت را از مدل سنتی دهک بندی به سمت «ارزیابی وسع» تغییر دهد. بر اساس توضیحات احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در الگوی جدید به جای اینکه خانوارها صرفا در دهک های یک تا ۱۰ قرار بگیرند، وضعیت اقتصادی آنها با استفاده از شاخص های تجمیعی و اطلاعات دستگاه های مختلف بررسی می شود و خانوارها در سه گروه «وسع پایین»، «وسع متوسط» و «وسع بالا» قرار می گیرند. این تغییر می تواند بر نحوه تخصیص یارانه، کالابرگ و سایر حمایت های معیشتی اثر بگذارد. با این حال، پرداخت های جاری یارانه نقدی همچنان در حال انجام است و در آخرین پرداخت رسمی شهریور ۱۴۰۵، یارانه دهک های چهارم تا نهم نیز پرداخت شده است.
موضوع دهک بندی یارانه ها طی سال های گذشته یکی از مهم ترین معیارهای شناسایی خانوارهای مشمول حمایت بوده است. در این روش، خانوارها بر اساس اطلاعات اقتصادی در یکی از دهک های درآمدی اول تا دهم قرار می گرفتند و نوع و میزان حمایت دولت نیز با توجه به وضعیت دهک تعیین می شد.
اما در الگوی جدیدی که وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مطرح کرده، دهک بندی به مفهوم سنتی آن قرار است کنار گذاشته شود و ارزیابی وسع جایگزین آن شود.
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده است که در مدل جدید، جامعه به سه گروه «وسع پایین»، «وسع متوسط» و «وسع بالا» تقسیم خواهد شد. این دسته بندی با استفاده از اطلاعات تجمیعی وزارت اقتصاد، وزارت تعاون و سایر دستگاه ها و سامانه های مرتبط انجام می شود.
پاسخ به این سوال نیازمند یک توضیح مهم است.
بر اساس اظهارات جدید وزیر تعاون، دهک بندی به عنوان ابزار تحلیلی سنتی در حال کنار گذاشته شدن است؛ اما این به معنی آن نیست که تمام اطلاعات اقتصادی خانوارها دیگر بررسی نمی شود.
در واقع هدف مدل جدید، بررسی دقیق تر وضعیت اقتصادی خانوار است. در این روش اطلاعات مختلف اقتصادی خانوار در کنار یکدیگر قرار می گیرد تا مشخص شود خانوار در کدام سطح از توان اقتصادی قرار دارد.
به همین دلیل، عبارت «حذف دهک بندی» را نباید به معنای «حذف ارزیابی اقتصادی خانوار» دانست.
اندیشه//معاصر نوشت: در مدل جدید، به جای تمرکز صرف بر یک عدد از یک تا ۱۰، قرار است وضعیت اقتصادی خانوار با استفاده از مجموعه ای از داده ها و شاخص ها ارزیابی شود.
بر اساس توضیحات وزارت تعاون، در الگوی جدید خانوارها به سه گروه اصلی تقسیم می شوند:
| گروه | وضعیت اقتصادی | رویکرد حمایتی |
|---|---|---|
| وسع پایین | خانوارهای نیازمند حمایت بیشتر | اولویت بالاتر در حمایت |
| وسع متوسط | خانوارهای با توان اقتصادی متوسط | حمایت متناسب با سیاست دولت |
| وسع بالا | خانوارهای برخوردارتر | حمایت محدودتر یا عدم برخورداری از برخی حمایت ها |
این تقسیم بندی جایگزین مدل پیچیده تر دهک های یک تا ۱۰ در سیاست جدید خواهد شد.
البته جزئیات دقیق اینکه مرز میان «وسع پایین»، «وسع متوسط» و «وسع بالا» چگونه تعیین می شود، باید در دستورالعمل اجرایی و اطلاعات رسمی دستگاه های مسئول مشخص شود.
در مدل جدید، تنها درآمد ماهانه فرد مورد توجه قرار نمی گیرد.
قرار است اطلاعات دستگاه های مختلف به صورت تجمیعی برای ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوار مورد استفاده قرار گیرد. به این ترتیب، اطلاعات اقتصادی، دارایی ها و سایر شاخص های مرتبط می تواند در تعیین وضعیت وسع خانوار موثر باشد.
هدف این روش، شناسایی دقیق تر خانوارهای نیازمند و جلوگیری از خطا در تخصیص منابع حمایتی اعلام شده است.
به بیان ساده، دولت می خواهد به جای اینکه فقط بپرسد «این خانوار در کدام دهک قرار دارد؟»، مجموعه وضعیت اقتصادی خانوار را بررسی کند.
در حال حاضر نمی توان یک جدول قطعی از مبلغ یارانه بر اساس سه گروه جدید منتشر کرد؛ زیرا جزئیات نهایی میزان حمایت هر گروه باید توسط دولت اعلام شود.
با این حال، سیاست اعلام شده نشان می دهد که گروه های دارای وسع پایین در اولویت حمایت قرار خواهند گرفت.
وزیر تعاون همچنین درباره افزایش حمایت کالابرگی از اقشار هدف صحبت کرده و اعلام کرده بود که افزایش حمایت ها به صورت تدریجی و با توجه به منابع مالی دولت دنبال می شود.
بنابراین ممکن است در اجرای مدل جدید، حمایت های معیشتی به سمت خانوارهایی هدایت شود که بر اساس مجموعه شاخص ها نیاز بیشتری به حمایت دارند.
دهک های اول تا سوم در نظام فعلی همچنان در گروه دریافت کنندگان یارانه نقدی با مبلغ بالاتر قرار داشته اند.
در پرداخت های ماه های اخیر، یارانه نقدی دهک های اول تا سوم همچنان پرداخت شده است و در مقابل، دهک های چهارم تا نهم نیز مشمول یارانه نقدی بوده اند.
برای نمونه، طبق گزارش رسمی مربوط به شهریور ۱۴۰۵، بیش از ۴۵ میلیون نفر در دهک های چهارم تا نهم یارانه دریافت کرده اند و مبلغ پرداختی این گروه بیش از ۱۳.۵ هزار میلیارد تومان بوده است.
بنابراین تغییر مدل دهک بندی به معنای قطع فوری یارانه همه خانوارهایی که در دهک های بالاتر قرار دارند نیست.
دهک های چهارم تا نهم نیز همچنان در پرداخت های جاری یارانه نقدی قرار دارند.
بر اساس آخرین اطلاعات رسمی، یارانه شهریور ۱۴۰۵ برای ۱۵ میلیون و ۷۰۲ هزار و ۵۰۳ سرپرست خانوار در این گروه واریز شده است. جمعیت تحت پوشش این گروه نیز بیش از ۴۵ میلیون نفر اعلام شده است.
این آمار نشان می دهد که در مقطع فعلی، حتی با وجود بحث تغییر الگوی دهک بندی، ساختار پرداخت جاری هنوز بر مبنای گروه های دهکی انجام می شود.
یکی از پرتکرارترین سوالات خانوارها مربوط به وضعیت دهک های هشتم تا دهم است.
در سال های اخیر، دولت در چارچوب قوانین بودجه ای و سیاست های هدفمندسازی یارانه ها موضوع حذف خانوارهای پردرآمد را دنبال کرده است. با این حال، در مدل جدید نیز قرار نیست صرفا شماره دهک تعیین کننده باشد.
ملاک اصلی به سمت توان اقتصادی واقعی خانوار حرکت خواهد کرد.
بنابراین ممکن است خانواری که در گذشته در یک دهک مشخص قرار داشته، پس از بازنگری اطلاعات اقتصادی در گروه دیگری قرار گیرد.
یکی از دلایل تغییر دهک خانوارها، به روزرسانی اطلاعات پایگاه رفاه ایرانیان است.
تغییر درآمد، تغییر اعضای خانوار، ازدواج یا طلاق، تولد فرزند، فوت یکی از اعضا، تغییر وضعیت دارایی ها و اطلاعات اقتصادی جدید می تواند باعث بازنگری در وضعیت اقتصادی خانوار شود.
در گزارش رسمی مربوط به پرداخت شهریور نیز اعلام شده که تغییرات جمعیتی و به روزرسانی پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان از عوامل موثر بر تغییر تعداد مشمولان بوده است.
بله. وضعیت اقتصادی خانوارها ثابت نیست و اطلاعات پایگاه های داده نیز به صورت دوره ای به روز می شود.
به همین دلیل ممکن است خانواری که در یک دوره در گروه خاصی قرار داشته، در ارزیابی بعدی در گروه دیگری قرار گیرد.
در مدل جدید نیز چنین بازبینی هایی ادامه خواهد داشت؛ با این تفاوت که به جای تمرکز بر شماره دهک، وضعیت وسع خانوار مورد ارزیابی قرار می گیرد.
خانوارهایی که نسبت به وضعیت اقتصادی ثبت شده برای خود اعتراض دارند، می توانند از مسیرهای رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی وضعیت خود را پیگیری کنند.
مهم ترین نکته این است که اعتراض باید بر اساس اطلاعات واقعی خانوار ثبت شود و مدارک و مستندات لازم در صورت درخواست ارائه شود.
در صورت تغییر شرایط خانوار نیز لازم است اطلاعات مربوط به اعضای خانوار و وضعیت اقتصادی از مسیرهای قانونی به روز شود.
یکی از اهداف اصلی مدل جدید، هدفمندتر کردن حمایت های کالابرگی است.
وزیر تعاون اعلام کرده است که هدف از تغییر الگوی شناسایی، حمایت دقیق تر از اقشار نیازمند است و کالابرگ نیز یکی از ابزارهای اصلی حمایت معیشتی دولت محسوب می شود.
بر این اساس، ممکن است در ادامه اجرای طرح، میزان حمایت خانوارها بر اساس سطح وسع اقتصادی آنها تعیین شود.
با این حال، رقم قطعی کالابرگ برای هر یک از سه گروه باید در اطلاعیه رسمی دولت اعلام شود.
وزارت تعاون از اجرای تدریجی الگوی جدید سخن گفته است. بر اساس توضیحات وزیر، هدف این است که از اطلاعات تجمیعی دستگاه های مختلف برای شناسایی دقیق تر گروه های هدف استفاده شود.
بنابراین باید میان اعلام سیاست جدید و اجرای کامل آن تفاوت قائل شد.
تا زمانی که دستورالعمل نهایی، شیوه محاسبه وسع و نحوه اعمال آن در پرداخت های مختلف اعلام نشود، نمی توان گفت همه خانوارها بلافاصله از دهک بندی قدیمی خارج شده اند.
| مدل قدیم | مدل جدید |
|---|---|
| دهک های ۱ تا ۱۰ | وسع پایین، متوسط و بالا |
| تمرکز بر رتبه دهکی | ارزیابی مجموعه شاخص های اقتصادی |
| به روزرسانی اطلاعات خانوار | تجمیع اطلاعات دستگاه های مختلف |
| تعیین جایگاه خانوار در دهک | تعیین سطح توان اقتصادی |
| مبنای بخشی از حمایت های اجتماعی | هدفمندی بیشتر حمایت ها |
آخرین خبر مهم درباره دهک بندی یارانه ها این است که وزارت تعاون در حال حرکت به سمت ارزیابی وسع خانوارها به جای دهک بندی سنتی است. در این الگو، خانوارها به سه گروه وسع پایین، متوسط و بالا تقسیم می شوند و اطلاعات دستگاه های مختلف برای تعیین وضعیت اقتصادی آنها مورد استفاده قرار می گیرد.
با وجود این، پرداخت های جاری هنوز بر اساس ساختار فعلی در حال انجام است و یارانه دهک های چهارم تا نهم نیز در شهریور ۱۴۰۵ پرداخت شده است.
بنابراین خانوارها نباید صرفا بر اساس خبرهای منتشرشده در شبکه های اجتماعی تصور کنند که یارانه آنها به دلیل تغییر مدل دهک بندی بلافاصله قطع یا مبلغ آن تغییر کرده است.
جمع بندی: دهک بندی جدید یارانه ها در واقع حرکت از «رتبه بندی ۱۰ دهکی» به سمت «ارزیابی وسع اقتصادی» است. گروه های وسع پایین، متوسط و بالا جایگزین چارچوب تحلیلی قبلی خواهند شد و هدف اعلام شده، رساندن حمایت های معیشتی به خانوارهای نیازمندتر است. جزئیات نهایی اجرای این مدل و میزان حمایت هر گروه باید از سوی دولت و وزارت تعاون اعلام شود.
پایان/*
.
