به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن، اسفند به کارگردانی و نویسندگی دانش اقباشاوی محصولی از سازمان هنری رسانه ای اوج و بنیاد سینمایی فارابی به تهیه کنندگی مهاجر توحیدپرست است. پیش از مهاجر توحید پرست قرار بود فیلم با تهیه کنندگی جلیل شعبانی پیش برود که متاسفانه ایشان بیمار شدند و در مهرماه امسال فوت کردند.

دانش اقباشاوی فیلمساز جوانی است که سال ها در کنار کارگردانان شاخصی چون احمدرضا درویش دستیار بوده و راه و رسم کارگردانی را آموخته. او با ساخت فیلم تاج محل، نگاه بسیاری از منتقدان را به سمت خود چرخاند. او اهل آبادان است و دفاع مقدس برایش اهمیت ویژه ای دارد و چند اپیزود در اینباره ساخته است. اکنون اقباشاوی پس از دو سال تلاش و گذراندن مراحل پیش تولید و تولید توانست فیلم بلند سینمایی اسفند را که پرتره ای از شهید علی هاشمی است، به چهل و سومین جشنواره فیلم فجر برساند.

اسفند مقطع مهمی از زندگی فرمانده شهید علی هاشمی را نشان می دهد که مقطع مهمی از تاریخ جنگ نیز هست. مراحل شکل گیری عملیات بزرگ خیبر که اولین بار در تاریخ جنگ، ایران از راه آب به مقابله با عراق پرداخت. طی این عملیات ضمن موفقیت های بسیار فرماندهان مهمی چون حمید باکری و محمد ابراهیم همت به شهادت رسیدند.

اسفند نمایش مراحل شکل گیری عملیات خیبر تا شب سوم اسفند و انجام عملیات خیبر است.

معمولا سینمای جنگ، تصویری از رشادت های سربازان و شجاعت نیروهای ایرانی در مقابل عراقی هاست و درصد قابل توجهی از سکانس ها به متن جنگ و تیراندازی ها و مبارزه در خط مقدم می گذرد. اما دانش اقباشاوی به سراغ سوژه ای در دل این جنگ رفته است و به واسطه آن جنگ را هم نشان داده. حضور فعال عرب های خوزستانی در جنگ هم نمود زیادی دارد و خود علی هاشمی هم یکی از همین عرب ها بوده است. قرارگاه نصرت با بومیان منطقه شکل می گیرد و عمده فعالیت شناسایی منطقه پهناور هور با همین نیروها انجام می شود.

شخصیت علی هاشمی به عنوان فرمانده جنگی از چند جهت حائز اهمیت است. یکی اینکه از عرب های خوزستان بوده و نقش مهمی در برقراری اتحاد و پایداری صلح بین همه قبایل خوزستان داشته و این نکته به خوبی در فیلم منعکس شده است. تصور کنید اگر قرار بود در دوران جنگ هر قبیله ای ساز خود را بزند کلیه مناطق مرزی در جنوب به خطر میفتاد. مسئله مهم دیگر در مورد فرمانده علی هاشمی، استراتژی های جنگی او بوده است. تقریبا همه دوستان و سرداران دفاع مقدس اذعان دارند که راهی را که باید در چندین سال طی می شد تا ایران بتواند در آب بجنگد و پیروز شود، علی هاشمی و رزمندگان قرارگاه نصرت در یکسال کار تیمی هموار کردند. یکی دیگر از جوانب مهم زندگی علی هاشمی، حرف هاییست که تا قبل از پیدا شدن پیکرش زده می شد و عملا نام بردن از او ممنوع بود. در تیرماه سال 1367 زمانی که فقط چندین روز تا امضای قطعنامه و پایان قطعی جنگ مانده بود، عراق با حملات پی در پی و مرگبار، جزیره مجنون را که بعد از عملیات خیبر در سال 1362 به دست ایران افتاده بود، باز پس گرفت، فرمانده علی هاشمی تا آخرین لحظه در جزیره مجنون بود و سعی می کرد تا با تخلیه نیروهای ایرانی، جلوی تلفات بیشتر را بگیرد و پس از آن روز مفقودالاثر شد تا 22سال بعد در سال 1389 پیکرش در کرانه های هور  در عملیات تفحص پیدا شد. در این 22 سال مفقودالاثری به علی هاشمی اتهام جاسوسی زدند و نام او از اسامی ممنوعه جنگ بود و خانواده اش بسیار آزار دیدند تا اینکه پیدا شدن پیکرش خط بطلان بر حرف های بی اساس کشید.  از آن پس چندین کتاب و مستند در مورد او ساخته شده است.

پس از آن همه اتهام جاسوسی و ممنوعیت نام علی هاشمی واقعا حق بود که با چنین فیلم قابل اعتنایی از او اعاده حیثیت شود. یکی از افسوس های دانش اقباشاوی این است که نتوانست این فیلم را  تا قبل از فوت مادر علی به اتمام برساند و به او نشان دهد.

از عجایب جشنواره امسال اینست که همزمان دو فیلم سینمایی با موضوع شهید علی هاشمی در مسابقه جشنواره چهل و سوم حضور دارند. علاوه بر فیلم اسفند، فیلم اشک هور _که قرار بوده یک سریال باشد_ هم در مورد این شهید بزرگوار است و این مسئله جای تامل دارد.  در هر صورت مشخص است که شخصیت این فرمانده جنگی وجوه دراماتیک دارد.

انتخاب رضا مسعودی به عنوان کسی که عرب است و خوب می تواند عربی صحبت کند و از طرفی از نظر استخوان بندی و فرم صورت به شهید علی هاشمی نزدیک است، یک شانس بزرگ برای فیلم به حساب میاید..

رضا مسعودی نقش شهید علی هاشمی را به خوبی ایفا کرده است. علاوه بر گریم مناسب که او را بسیار به شهید هاشمی نزدیک کرده، نوع بازی او با شخصیت علی هاشمی همخوان است. مسعودی توانسته با چشم و نگاه، راه رفتن و لحن حرف زدنش،  شخصیتی جسور، حق طلب، متفکر و در عین حال با احساس را از علی هاشمی به تصویر درآورد.

مهدی زمین پرداز با سابقه بازی در نقش شهید حسن باقری ارزش افزوده ای فرامتن بر فیلم اضافه کرده ، گویی مخاطب باور می کند که یک نیروی کاربلد و فهیم در کنار علی هاشمی است. در دیالوگی از زبان مهدی زمین پرداز، می شنویم که “یادش بخیر حسن باقری” و این خود تاکیدی برای یادآوری است.

گریم نامناسب شخصیت محسن رضایی از نکات منفی فیلم است.

موسیقی فوق العاده کارن همایونفر که بار احساسی سکانس ها را افزوده، بسیار گوش نواز است.

صحنه ها و دکورها بسیار باورپذیر و متناسب با فضای ترسیم شده از آن سال ها  است. صحنه های جنگ واقعی است و لباس ها و گریم ها نیز خیلی طبیعی هستند و در کنار لهجه های واقعی بازیگران به جاگیری شخصیت ها در ذهن مخاطب کمک می کنند. در واقع زبان عربی و لهجه خوب بومیان به فیلم اصالت داده است. نوع تصویربرداری و حرکت دوربین نیز به واقعی بودن صحنه ها کمک بسزایی کرده است.

اضافه کردن اتمسفر طنز  به یک فیلم جدی در ژانر دفاع مقدس، یکی از نقاط قوت اسفند است. گاهی شخصیت بانمک علی صابری که در عین جدیت بسیار شوخ است، التهاب فضا را کم می کند و نمی گذارد که مخاطب فقط به مشکلات جنگ فکر کند. در واقع خاطرات رزمندگان هم حاکی از اینست که جنگ با آن ظاهر خشن و خونبارش حاوی لحظاتی پر از لبخند و شادی بوده است.

روایت دانش اقباشاوی در اسفند، روایت منسجم و جذابی است که اول و آخر دارد و با تدوین خوب توانسته در نیمه اول فیلم تعلیق هم ایجاد کند. اما ریتم در بخش دوم فیلم کمی کند شده و صحنه ها کشدار می شوند.

می توان اسفند را یکی از فیلم های موفق در مورد دفاع مقدس و همینطور پرتره دانست.

*مریم معیری/ کارشناس ارشد ادبیات و فعال فرهنگی

پایان/*

.