همدلی به زبان ساده، یعنی توانایی درک و شریک شدن در احساسات دیگران. این مهارت فراتر از "مهربان بودن" یا "دلسوزی" است. همدلی یک توانایی شناختی و هیجانی عمیق است که به کودک شما کمک میکند از دنیای ذهنی خودش فراتر برود و دنیا را از چشم دیگر...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛دکتر پریسا کربلایی حسنی در پاسخ به این سوال خبرنگار اندیشه قرن که چطور به کودک خود همدلی یاد دهیم؟ گفتند:در دنیای پرهیاهوی امروز که سرعت زندگی از همیشه بیشتر است، شاید بسیاری از والدین دغدغه موفقیت تحصیلی و شغلی فرزندشان را داشته باشند و برای همین، ساعتها وقت صرف آموزش ریاضی، زبان انگلیسی یا برنامهنویسی به او کنند. اما در این میان، یک مهارت کلیدی و حیاتی اغلب نادیده گرفته میشود؛ مهارتی که نه در کتابهای درسی پیدا میشود و نه در کلاسهای تقویتی آموزش داده میشود. این مهارت، همدلی است.
همدلی به زبان ساده، یعنی توانایی درک و شریک شدن در احساسات دیگران. این مهارت فراتر از “مهربان بودن” یا “دلسوزی” است. همدلی یک توانایی شناختی و هیجانی عمیق است که به کودک شما کمک میکند از دنیای ذهنی خودش فراتر برود و دنیا را از چشم دیگری ببیند. وقتی یک کودک همدلی میکند، میتواند ناراحتی دوستش را درک کند، از خوشحالی او واقعاً شاد شود و در مواجهه با مشکلات دیگران، واکنش مناسب و سازندهای نشان دهد.
شاید بپرسید چرا آموزش همدلی اینقدر مهم است؟ تحقیقات روانشناسی ثابت کردهاند که کودکانی که همدلی بالایی دارند، در زندگی خود موفقتر و شادتر هستند. آنها در مدرسه دوستان بیشتری پیدا میکنند، کمتر به رفتارهای پرخاشگرانه و قلدری روی میآورند و مهارتهای حل مسئله قویتری دارند. در بزرگسالی نیز، همدلی کلید داشتن روابط عاطفی سالم، موفقیت در محیط کار و تبدیل شدن به یک انسان مسئولیتپذیر است که میتواند به جامعهاش کمک کند.
خبر خوب این است که همدلی یک ویژگی ذاتی و غیرقابل تغییر نیست، بلکه مهارتی است که میتوان آن را مانند یک عضله، با تمرین و تکرار تقویت کرد. شما به عنوان والدین، نقش اصلی را در این مسیر دارید. با استفاده از روشها و بازیهای ساده و کاربردی که در ادامه به آنها میپردازیم، میتوانید این مهارت ارزشمند را در فرزندتان پرورش دهید و او را برای داشتن یک آینده روشن آماده کنید.
بسیاری از ما همدلی را با دلسوزی (Sympathy) اشتباه میگیریم. اما این دو مفهوم تفاوتهای اساسی دارند که درک آنها برای تربیت کودک بسیار مهم است.
_ دلسوزی: در دلسوزی، شما احساس ناراحتی فرد دیگر را میبینید و به او ترحم میکنید. اما در واقع وارد دنیای احساسی او نمیشوید. مثلاً میگویید: «آه، چقدر ناراحتکننده است که این اتفاق برایش افتاد.» دلسوزی بیشتر یک واکنش سطحی است.
_ همدلی: در همدلی، شما خود را به جای فرد دیگر میگذارید و تلاش میکنید احساس او را درک کنید. به عبارتی، شما در کنار او هستید و احساساتش را با او سهیم میشوید. مثلاً میگویید: «میدانم چقدر سخت است که اسباببازیات را از دست دادی، چون من هم وقتی چیز مهمی را گم میکنم ناراحت میشوم.» همدلی یک پل ارتباطی میسازد.
به کودک خود بیاموزید که به جای گفتن «اشکال ندارد» یا «غصه نخور»، با درک احساسات دوستش، به او نزدیک شود و بگوید «میفهمم ناراحتی، من کنارتم.»
۱. احساسات را نام ببرید و درباره آنها صحبت کنید:
اولین قدم برای همدلی، شناخت احساسات است. وقتی کودک شما عصبانی، خوشحال یا ناراحت است، از فرصت استفاده کنید و احساسش را نام ببرید. این کار به او دیکشنری احساسات میدهد.
_ مثال: “میبینم که از خراب شدن اسباببازیات ناراحت شدی. حق داری ناراحت باشی.”
_ روش کاربردی: هر شب هنگام خواب، از فرزندتان بپرسید: “امروز چه چیزی تو را خوشحال کرد؟ چه چیزی ناراحتت کرد؟” این کار به او کمک میکند تا احساسات خود را بشناسد و آنها را به زبان بیاورد.
۲. از قدرت داستانها و کتابها استفاده کنید:
کتابها و داستانها یک ابزار قدرتمند برای آموزش همدلی هستند. وقتی داستانی میخوانید، شخصیتها و احساسات آنها را برجسته کنید.
_ روش کاربردی: هنگام خواندن کتاب، از کودک خود بپرسید: “فکر میکنی این شخصیت الان چه حسی دارد؟ چرا اینقدر ناراحت است؟ اگر تو جای او بودی، چه کار میکردی؟” این سؤالات کودک را به فکر کردن درباره احساسات دیگران وا میدارد و به او تمرین «به جای دیگران بودن» را میدهد.
۳. بازی «چهرهخوانی»:
این بازی ساده، راهی عالی برای آموزش تشخیص احساسات از روی حالات چهره است.
_ روش بازی: شما یا کودک یک احساس (مثلاً خوشحالی، عصبانیت، تعجب) را انتخاب میکنید و آن را با حالت چهره نشان میدهید. نفر دوم باید حدس بزند که شما چه حسی دارید. برای هیجانانگیزتر شدن بازی، میتوانید جلوی آینه این کار را انجام دهید. میتوانید حتی از کارتهای تصویری برای این بازی استفاده کنید.
۴. با حیوانات خانگی مهربان باشید:
نگهداری از حیوان خانگی به شرطی که مسئولیت آن را به کودک بسپارید، فرصت فوقالعادهای برای آموزش همدلی است.
_ روش کاربردی: به کودک یاد دهید که سگ یا گربه هم احساس درد یا ترس دارد. “وقتی سگمان دم تکان میدهد یعنی خوشحال است. وقتی صدای بلند میشنود میترسد، پس باید آرام باشیم.” این کار باعث میشود کودک، همدلی را به موجودات دیگر نیز تعمیم دهد و این مهربانی در او نهادینه شود.
۵. بازی «داستانسازی با عروسکها»:
این بازی خلاقانه به کودک کمک میکند تا مشکلات اجتماعی را در دنیای کوچک عروسکها حل کند.
_ روش بازی: دو یا چند عروسک را بردارید. یک سناریوی مشکلدار بسازید، مثلاً یکی از عروسکها اسباببازی عروسک دیگر را بدون اجازه برداشته. سپس از کودک بخواهید راهی برای حل این مشکل پیدا کند و درباره احساسات عروسکها با او صحبت کنید. این بازی به او فرصت میدهد تا در مورد پیامدهای اعمال خود و احساسات دیگران فکر کند.
۶. الگو باشید: خودتان همدلی کنید:
فراموش نکنید که کودکان از شما الگوبرداری میکنند. اگر شما با دیگران همدلی کنید، فرزندتان نیز یاد میگیرد. شما بزرگترین معلم او هستید.
_ روش کاربردی: در مقابل فرزندتان، با همسرتان، دوستان یا حتی فروشنده در سوپرمارکت با احترام و درک متقابل رفتار کنید. وقتی کسی ناراحت است، به او بگویید: “متوجه شدم که دوستت حالش خوب نیست. من میدانم وقتی غمگین هستم چه حسی دارم. کاش بتوانم به او کمک کنم.” این جملات ساده، درسهای بزرگی برای کودک شما به همراه دارد.
۷. به کارهای خوب فرزندتان پاداش دهید (کلامی):
وقتی کودک شما یک رفتار همدلانه نشان میدهد، حتماً آن را ببینید و تحسین کنید.
_ مثال: “دیدم که اسباببازیات را به دوستت دادی تا بازی کند. این کار خیلی مهربانانه بود و باعث شد دوستت خوشحال شود. از تو ممنونم.” این تأیید کلامی باعث میشود کودک به اهمیت همدلی پی ببرد و این رفتار را تکرار کند. به جای تمرکز بر رفتارهای منفی، روی نقاط قوت او تأکید کنید.
آموزش همدلی یک فرایند تدریجی است و نیاز به صبر و تکرار دارد. با استفاده از این روشها و بازیهای ساده، میتوانید به فرزندتان کمک کنید تا دنیای احساسات را بهتر بشناسد و به فردی مهربان، مسئولیتپذیر و موفق تبدیل شود. به خاطر داشته باشید که همدلی، بزرگترین هدیهای است که میتوانید به فرزندتان و جامعه بدهید.
پایان/*
.
