سنِ ذهنی یا «احساس سنی» میتواند شادی، سلامتی و حتی ساختار مغزت را شکل دهد.منظور از «سن ذهنی» یا subjective age این است که افراد ممکن است خود را جوانتر یا پیرتر از سن شناسنامهایشان احساس کنند، و همین احساس تأثیر مستقیمی بر سلامت روان،...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن، جواد آل حبیب- احساس جوانی، برای سلامت مفید است. افرادی که میگویند خود را جوانتر از سن واقعیشان احساس میکنند، نشانههای کمتری از پیری مغزی نشان میدهند. در مقابل، احساس پیری بیش از سن واقعی، میتواند نشانهای هشداردهنده برای افسردگی در آینده باشد.
شخصی می گفت: پدر من فردا تولد ۸۰ سالگیاش را جشن میگیرد و او نمونه زندهای است از اینکه سن، فقط یک عدد است. او نهتنها در حال زندهماندن است، بلکه واقعاً زندگی میکند و میدرخشد. هنوز تماموقت مشغول به کار است و کسبوکار کوچک خودش را اداره میکند. مستقل زندگی میکند و بهطور منظم سفرهای بینالمللی دارد. ظاهرش هم دستکم ۱۰ سال جوانتر از سن شناسنامهاش است (و خودش هم از شنیدن این موضوع خیلی خوشحال میشود!).
اخیراً از او پرسیدم که خودش را چند ساله احساس میکند. جوابش این بود: «هفتاد». یعنی تقریباً ۱۰ سال جوانتر از سن واقعیاش. این پاسخ برای من دلگرمکننده بود، اما جالب اینجاست که علم روانشناسی هم میگوید این احساس چیز خوبی است.
در روانشناسی، فاصله بین سنی که احساس میکنید و سنی که روی شناسنامهتان نوشته شده، “سن ذهنی” یا subjective age نامیده میشود. این عدد میتواند کمتر، برابر یا بیشتر از سن واقعیتان باشد. روانشناسان سالهاست که درباره سن ذهنی تحقیق میکنند و امروزه مطالعات زیادی نشان میدهد که این حس، پیشبینیکنندهای قدرتمند برای سلامت جسمی و روانی، عملکرد ذهنی، و حتی طول عمر است.
در مطالعهای روی بیش از ۱۰ هزار فرد میانسال و سالمند، «استفان و همکاران» (۲۰۲۱) دریافتند افرادی که در شروع مطالعه، خود را پیرتر از سن واقعیشان احساس میکردند، در طول ۹ سال بعد، بیشتر دچار بیماریهای قلبیعروقی مانند حمله قلبی و سکته مغزی شدند.
بخشی از این ارتباط، با عوامل سلامتی مانند سیگار کشیدن، چاقی، فشار خون بالا و افسردگی توضیح داده میشود. این عوامل هم خطر بیماری را افزایش میدهند و هم ممکن است باعث شوند فرد خودش را پیرتر احساس کند.
همچنین، در مطالعهای دیگر روی بیش از ۶ هزار نفر، کسانی که خود را مسنتر از سن واقعیشان میدانستند، در ۸ سال بعد احتمال مرگ بیشتری داشتند (ریپون و استپتو، ۲۰۱۵).
مطالعهای دیگر توسط ریپون و استپتو (۲۰۱۸) نشان داد افرادی که خود را پیرتر از سن واقعی میدانند، چهار سال بعد بیشتر دچار علائم افسردگی و کاهش توانایی عملکردی شدند.
نکته مهم اینجاست که این نتایج با جنسیت، میزان تحصیلات یا سابقه مشکلات روانی قبلی توضیح داده نمیشد؛ یعنی صرف احساس پیری خودش یک عامل خطر مستقل برای افسردگی در آینده بهشمار میآید.
سن ذهنی | سن واقعی ات همان است که احساسش می کنی / احساس جوانی، برای سلامت مفید است
مطالعات نشان میدهد که عملکرد شناختی (مثل حافظه و تمرکز) و ساختار مغز، هر دو با سنی که احساس میکنیم ارتباط دارند.
استفان و همکاران (۲۰۲۱) دریافتند سالمندانی که خود را پیرتر از سن واقعی میدانستند، ۸ سال بعد عملکرد ضعیفتری در آزمونهای حافظه و تصمیمگیری داشتند. حتی این اثر تا حدود ۲۰ سال بعد هم پایدار بود.
مطالعهای تصویربرداری مغزی توسط «کواک و همکاران» (۲۰۱۸) نیز نشان داد افرادی که خود را جوانتر احساس میکردند، حجم بیشتری در قسمتهایی از لوب پیشانی و گیجگاهی مغز داشتند؛ نواحیای که با زبان، درک اجتماعی، و تصمیمگیری مرتبط هستند. این یافتهها نشان میدهد که احساس پیری یا جوانی، با روندهای زیستی مغز در ارتباط است.
خبر خوب اینکه بیشتر سالمندان خود را جوانتر از سن واقعی احساس میکنند. طبق تحقیق «وال و همکاران» (۲۰۲۳)، این “سوگیری جوانی” یک وضعیت معمول است، نه استثنا.
اما در مورد اقلیت افرادی که سن واقعی یا حتی بیشتر از آن را احساس میکنند، پیامدها نگرانکننده است: این افراد معمولاً سلامت جسمی و روانی پایینتری دارند.
خبر دلگرمکننده این است که سن ذهنی ثابت و غیرقابل تغییر نیست.
انتخابهای سبک زندگی سالم مثل:
ورزش منظم
تغذیه متعادل
ترک سیگار
کنترل بیماریهای مزمن (مثل فشار خون بالا)
و ارتباطات اجتماعی فعال
همگی میتوانند باعث شوند که احساس جوانی بیشتری داشته باشید
شاید نتوانیم زمان را به عقب برگردانیم، اما میتوانیم تجربهی پیری را تغییر دهیم. همانطور که پدرم هر روز نشان میدهد، میتوان پا به سن گذاشت اما همچنان «پیر» نشد.
پایان/*
.
