به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن، جنگنده‌های نسل پنجم، نماد فناوری پیشرفته و نقش‌آفرینان اصلی در معادلات نظامی جهان امروز هستند. دو نمونه برجسته از این دسته، سوخو 57 روسیه و اف 35 لایتنینگ II آمریکایی هستند که هرکدام بر اساس فلسفه‌های طراحی متفاوت، ویژگی‌ها و قابلیت‌های منحصربه‌فرد خود را دارند. این مقاله به بررسی تاریخچه، ویژگی‌ها، نقاط قوت و ضعف، و چشم‌انداز آینده این دو جنگنده می‌پردازد.

تاریخچه و توسعه

سوخو 57 محصول برنامه PAK FA روسیه است که از سال 1999 آغاز شد تا جایگزین جنگنده‌های قدیمی مانند میگ 29 و سوخو 27 شود. این جنگنده با نام ناتو «فلون» شناخته می‌شود و از سال 2010 پروازهای آزمایشی را شروع و از سال 2022 تولید انبوه آن آغاز شده است. تمرکز اصلی در طراحی سوخو 57 بر ترکیب قابلیت‌های پنهان‌کاری نسبی، سرعت بالا، و مانورپذیری چشمگیر بوده است.

اف 35 لایتنینگ II نتیجه برنامه مشترک جنگنده JSF آمریکا است که از سال 1995 در دست اجراست. لاکهید مارتین با ارائه طرح X-35 برنده رقابت شده و این جنگنده از سال 2006 نخستین پرواز خود را انجام داده است. اف 35 سه نسخه اصلی (A، B و C) برای نیروهای هوایی، دریایی و تفنگداران دریایی دارد و با مشارکت چندین کشور تولید و به خدمت گرفته شده است.

فلسفه طراحی

اف 35 بر پنهان‌کاری پیشرفته، ادغام حسگرها و توانایی شبکه‌سازی برای اشتراک‌گذاری داده‌ها تأکید دارد. این جنگنده به گونه‌ای طراحی شده که علاوه بر قابلیت‌های تهاجمی، نقش فرماندهی و کنترل میدان نبرد را نیز ایفا کند. رادار AESA، سیستم دید ۳۶۰ درجه و نمایشگر کلاه‌خود، خلبان را به یک مرکز اطلاعات پروازی تبدیل می‌کنند.

سوخو 57 بر مانورپذیری بالا، قدرت حمل مهمات سنگین و توانایی نبردهای نزدیک تمرکز دارد. موتورهای بردار رانش و طراحی آیرودینامیکی پیشرفته، امکان اجرای حرکات پیچیده هوایی را فراهم می‌کنند. این جنگنده به‌صورت ترکیبی از پنهان‌کاری نسبی و قدرت فیزیکی طراحی شده است.

قابلیت‌ها و عملکرد

پنهان‌کاری: اف 35 با سطح مقطع راداری بسیار پایین (زیر ۰.۰۰۵ مترمربع) برتری قابل‌توجهی دارد، در حالی که سوخو 57 به دلیل طراحی و فناوری کمتر پیشرفته، رادارگریزی کمتری دارد (RCS حدود ۰.۱ تا ۱ مترمربع).

مانورپذیری: سوخو 57 با سرعت ماخ ۲ و موتورهای بردار رانش، در مانورهای هوایی پیچیده و نبرد نزدیک برتری دارد. اف 35 با سرعت حدود ماخ ۱.۶ و بدون بردار رانش، در این زمینه ضعیف‌تر است.

اوویونیک و حسگرها: اف 35 مجهز به سیستم‌های پیشرفته‌ای مانند رادار AESA، سیستم هدف‌گیری الکترواپتیکال (EOTS) و نمایشگر کلاه‌خود است، در حالی که سوخو 57 از رادار PESA و حسگرهای کمتری بهره می‌برد.

تسلیحات: هر دو جنگنده توان حمل تسلیحات سنگین و متنوعی را دارند؛ اف 35 قادر است تا ۸۱۶۰ کیلوگرم تسلیحات شامل موشک‌های AIM-120 و بمب‌های هدایت‌شونده را حمل کند و سوخو 57 نیز تا ۸۰۰۰ کیلوگرم از جمله موشک‌های R-77 و بمب‌های KAB-500 را می‌تواند حمل نماید.

چالش‌ها و هزینه‌ها

سوخو 57 با مشکلاتی همچون تأخیر در تولید، محدودیت در خطوط تولید و مشکلات موتور مواجه است. هزینه هر فروند حدود ۸۵ میلیون دلار است، اما نگهداری به دلیل تحریم‌ها و مشکلات تامین قطعات هزینه‌بر است. اف 35 از نظر هزینه توسعه و نگهداری یکی از گران‌ترین جنگنده‌های جهان محسوب می‌شود؛ هزینه کل برنامه بیش از ۱.۷ تریلیون دلار و هزینه هر ساعت پرواز حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار دلار است.

نقش در میدان نبرد و آینده

در نبردهای برد بلند (BVR)، اف 35 با پنهان‌کاری و شبکه‌سازی پیشرفته برتری دارد و می‌تواند نخستین شلیک را انجام دهد. اما در نبردهای نزدیک (WVR) و داگ فایت، مانورپذیری بالا و قدرت فیزیکی سوخو 57 می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند. اف 35 در ماموریت‌های حمله زمینی و پشتیبانی هوایی دقیق برتری دارد، در حالی که سوخو 57 بیشتر برای برتری هوایی منطقه‌ای طراحی شده است.

از نظر آینده، اف 35 با برنامه‌های مدرن‌سازی نرم‌افزاری و سخت‌افزاری همراه است و کشورهای زیادی آن را در ناوگان خود دارند. سوخو 57 تولید محدودی دارد و روسیه روی صادرات و توسعه نسخه‌های جدید با ادغام هوش مصنوعی و جنگ الکترونیک پیشرفته تمرکز دارد.

سوخو 57 و اف 35 هرکدام مزایا و محدودیت‌های خود را دارند. اف 35 با پنهان‌کاری و حسگرهای پیشرفته‌اش، فرماندهی اطلاعاتی میدان نبرد را برعهده دارد، اما هزینه و ضعف در نبرد نزدیک چالش‌هایش است. سوخو 57 با سرعت و مانورپذیری بالایش در نبردهای نزدیک موثر است، ولی از نظر پنهان‌کاری و شبکه‌سازی ضعیف‌تر عمل می‌کند. در نهایت، این دو جنگنده بیشتر مکمل یکدیگر در میدان نبرد خواهند بود تا رقیب مطلق.

اندیشه قرن را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.