پژوهشهای روانشناختی نشان میدهد کنترلگری شدید والدین با افزایش برخی انواع پرخاشگری در کودکان ارتباط دارد، اما این رابطه بسیار پیچیدهتر از آن است که بتوان یک حادثه جنایی را تنها به سبک فرزندپروری نسبت داد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛ آیا والدین سختگیر فرزندان پرخاشگر تربیت میکنند؟ نگاهی روانشناختی به رابطه کنترلگری والدین و رفتارهای پرخاشگرانه کودکان
مستند جنایی نتفلیکس با عنوان «جنیفر چه کرد؟» (What Jennifer Did) پس از انتشار، توجه بسیاری از مخاطبان و روانشناسان را به خود جلب کرد. این مستند روایت زندگی «جنیفر پان» را بازگو میکند؛ زنی که در ۲۴ سالگی به دلیل طراحی نقشه قتل والدینش محکوم شد.
اگرچه این پرونده جنایی پیچیدگیهای فراوانی دارد، اما یک پرسش مهم روانشناختی را نیز مطرح میکند: آیا والدین بیش از حد کنترلگر میتوانند زمینهساز رفتارهای پرخاشگرانه در فرزندان خود شوند؟
پژوهشهای جدید نشان میدهد پاسخ این سؤال چندان ساده نیست، اما سبک فرزندپروری والدین میتواند نقش مهمی در شکلگیری رفتارهای هیجانی و اجتماعی کودکان ایفا کند.
جنیفر پان در خانوادهای مهاجر ویتنامی در کانادا بزرگ شد. والدین او انتظارات بسیار بالایی از فرزندان خود داشتند و بر جزئیات زندگی آنها نظارت میکردند.
از سنین پایین، جنیفر در کلاسهای مختلف از جمله آموزش پیانو ثبتنام شد و تحت فشار زیادی برای موفقیت تحصیلی قرار داشت.
با گذشت زمان، او برای پنهان کردن ناکامیهای تحصیلی خود به دروغگویی روی آورد؛ تا جایی که مدارک جعلی دانشگاهی و اسناد ساختگی وام دانشجویی تهیه کرد. پس از افشای این دروغها، او به همراه دوستپسرش نقشه حمله به والدینش را طراحی کرد که در نتیجه آن مادرش جان باخت و پدرش از این حادثه جان سالم به در برد.
این پرونده بار دیگر توجه متخصصان را به تأثیر سبکهای فرزندپروری بر سلامت روان فرزندان جلب کرد.
در روانشناسی خانواده، یکی از سبکهای شناختهشده فرزندپروری، سبک اقتدارگرایانه یا والدگری سختگیرانه (Authoritarian Parenting) است.
این سبک معمولاً با ویژگیهای زیر شناخته میشود:
اما پژوهشگران معتقدند در بسیاری از خانوادههای آسیایی، مفهوم دیگری نیز وجود دارد که نمیتوان آن را صرفاً با «کنترلگری» یکسان دانست.
روانشناسان برای توضیح برخی تفاوتهای فرهنگی، مفهومی به نام «گوان» (Guan) را مطرح کردهاند.
گوان نوعی مراقبت والدینی است که بر موارد زیر تأکید دارد:
در این رویکرد، والدین تصور میکنند با هدایت و نظارت مستمر، در حال حمایت از فرزند خود هستند؛ حتی اگر این حمایت همیشه به شکل ابراز محبت کلامی دیده نشود.
در سال ۲۰۱۵ گروهی از پژوهشگران به سرپرستی «یو گائو»، «وی ژانگ» و «آنیس لای چو فانگ» رابطه میان سبکهای فرزندپروری و پرخاشگری کودکان را بررسی کردند.
این مطالعه روی بیش از ۴ هزار دانشآموز هنگکنگی از مقاطع ابتدایی و متوسطه انجام شد.
پژوهشگران سه مؤلفه مهم فرزندپروری را ارزیابی کردند:
شامل عشق، حمایت عاطفی و درک کودک.
شامل اعمال محدودیتهای شدید، انتظارات بالا و روابط سرد یا خصمانه.
تأکید بر آموزش نظم، پشتکار و مسئولیتپذیری.
محققان همچنین دو نوع پرخاشگری را بررسی کردند:
رفتاری که در پاسخ به تحریک یا ناراحتی بروز میکند.
برای مثال:
رفتاری برنامهریزیشده برای رسیدن به منفعت شخصی.
برای مثال:
یافتههای این مطالعه نشان داد:
سبک گوان با کاهش پرخاشگری هدفمند در دختران و پسران همراه بود.
به عبارت دیگر، کودکانی که والدین آنها بر مسئولیتپذیری و خودانضباطی تأکید داشتند، کمتر رفتارهای پرخاشگرانه برنامهریزیشده از خود نشان میدادند.
در میان پسران، وجود محبت و گرمی والدین نیز با کاهش رفتارهای پرخاشگرانه مرتبط بود.
این یافته بار دیگر اهمیت رابطه عاطفی سالم میان والدین و فرزندان را نشان میدهد.
مهمترین یافته پژوهش این بود که کنترلگری شدید والدین با افزایش پرخاشگری واکنشی در کودکان ارتباط داشت.
همچنین والدین بسیار کنترلگر در مورد پسران، سطوح بالاتری از پرخاشگری هدفمند را نیز گزارش کردند.
به بیان ساده، هرچه کودک احساس کند آزادی عمل کمتری دارد و دائماً تحت کنترل قرار گرفته است، احتمال بروز رفتارهای پرخاشگرانه در او بیشتر میشود.
پاسخ کوتاه «خیر» است.
پژوهشگران تأکید میکنند که نتایج این مطالعه تنها نشاندهنده وجود یک ارتباط آماری است و نمیتواند رابطه علت و معلولی را ثابت کند.
برای مثال مشخص نیست:
علاوه بر این، عوامل متعددی مانند:
نیز در شکلگیری رفتارهای پرخاشگرانه نقش دارند.
روانشناسان توصیه میکنند والدین میان هدایت فرزند و کنترل افراطی تفاوت قائل شوند.
کودکان برای رشد سالم به سه نیاز اساسی احتیاج دارند:
✔ محبت و حمایت عاطفی
✔ ساختار و قوانین روشن
✔ فرصت استقلال و تصمیمگیری
زمانی که یکی از این سه عنصر نادیده گرفته شود، احتمال بروز مشکلات هیجانی و رفتاری افزایش مییابد.
پرونده جنایی جنیفر پان بار دیگر این پرسش را مطرح کرد که آیا والدین سختگیر میتوانند فرزندانی پرخاشگر تربیت کنند؟
پژوهشهای روانشناختی نشان میدهد کنترلگری شدید والدین با افزایش برخی انواع پرخاشگری در کودکان ارتباط دارد، اما این رابطه بسیار پیچیدهتر از آن است که بتوان یک حادثه جنایی را تنها به سبک فرزندپروری نسبت داد.
آنچه امروز متخصصان بر آن تأکید دارند، ایجاد تعادل میان محبت، نظم و استقلال است؛ تعادلی که میتواند زمینه رشد کودکانی مسئولیتپذیر، سالم و دارای مهارتهای مناسب تنظیم هیجان را فراهم کند.
جواد آلحبیب | کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
پایان/*
.
