به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛ بر اساس گزارش های منتشرشده، محاصره دریایی و هوایی ایران، به ویژه در تنگه هرمز، تأثیر قابل توجهی بر تردد کشتی ها داشته است، اما به لطف ذخایر راهبردی و فعال سازی مسیرهای جایگزین، تاکنون نشانه ای از کمبود کالاهای اساسی در بازار دیده نمی شود .

داده های رهگیری کشتی ها نشان می دهد تردد در تنگه هرمز به شدت کاهش یافته است. پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند، روزانه حدود ۱۲۵ تا ۱۳۰ شناور تجاری بزرگ از این آبراه عبور می کردند، اما این رقم در هفته های اخیر به میانگین ۱۰ تا ۱۸ فروند در روز رسیده است که کاهشی حدود ۹۰ درصدی را نشان می دهد . سنتکام نیز اعلام کرده که از آغاز دور دوم محاصره، ۱۲۲ کشتی تجاری را وادار به تغییر مسیر کرده است .

بر اساس اظهارات مسئولان وزارت جهاد کشاورزی، با وجود شرایط دشوار، هیچ ضرورتی برای برداشت از ذخایر راهبردی کالاهای اساسی وجود نداشته است. اکبر فتحی، معاون برنامه ریزی این وزارتخانه، تأکید کرده که ذخایر راهبردی نه تنها کاهش نیافته، بلکه روز به روز بیشتر شده و در برخی اقلام حتی مازاد بر ذخایر وجود دارد . همچنین حدود ۳.۵ میلیون تن کالای اساسی در بنادر کشور موجود است و بخش عمده کالاهای واردشده به بازار و واحدهای تولیدی منتقل شده است .

برای جبران اختلال در تنگه هرمز، مسیرهای جایگزین فعال شده اند. سهم واردات از بنادر شمالی (دریای خزر) نسبت به سال قبل تقریباً دو برابر شده و مرزهای زمینی با پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق نیز برای تأمین کالاهای اساسی به کار گرفته شده اند . نکته مهم این است که مشکل اصلی، کمبود کالا نیست، بلکه افزایش هزینه تأمین و حمل است. تغییر مسیرهای واردات و دشوارتر شدن حمل ونقل، هزینه های لجستیک و بیمه را بالا برده و این فشار هزینه ای در نهایت به رشد قیمت برخی کالاها در بازار منجر شده است .

محاصره، تردد را کم کرد؛ ذخایر را نه

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، محاصره دریایی و هوایی ایران، به‌ویژه در تنگه هرمز، تأثیر قابل‌توجهی بر تردد کشتی‌ها داشته است، اما به لطف ذخایر راهبردی و فعال‌سازی مسیرهای جایگزین، تاکنون نشانه‌ای از کمبود کالاهای اساسی در بازار دیده نمی‌شود.

کاهش شدید تردد در تنگه هرمز
داده‌های رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهد تردد در تنگه هرمز به شدت کاهش یافته است. پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند، روزانه حدود ۱۲۵ تا ۱۳۰ شناور تجاری بزرگ از این آبراه عبور می‌کردند . این رقم در هفته‌های اخیر به میانگین ۱۰ تا ۱۸ فروند در روز رسیده است که کاهشی حدود ۹۰ درصدی را نشان می‌دهد . سنتکام نیز اعلام کرده که از آغاز دور دوم محاصره، ۱۲۲ کشتی تجاری را وادار به تغییر مسیر کرده است .

ذخایر راهبردی دست‌نخورده و حتی افزایش‌یافته
بر اساس اظهارات مسئولان وزارت جهاد کشاورزی، با وجود شرایط دشوار، هیچ ضرورتی برای برداشت از ذخایر راهبردی کالاهای اساسی وجود نداشته است . اکبر فتحی، معاون برنامه‌ریزی این وزارتخانه، تأکید کرده که ذخایر راهبردی نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه روز به روز بیشتر شده و در برخی اقلام حتی مازاد بر ذخایر وجود دارد . همچنین حدود ۳.۵ میلیون تن کالای اساسی در بنادر کشور موجود است و بخش عمده کالاهای واردشده به بازار و واحدهای تولیدی منتقل شده است .

فعال‌سازی مسیرهای جایگزین
برای جبران اختلال در تنگه هرمز، مسیرهای جایگزین فعال شده‌اند. سهم واردات از بنادر شمالی (دریای خزر) نسبت به سال قبل تقریباً دو برابر شده و مرزهای زمینی با پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق نیز برای تأمین کالاهای اساسی به کار گرفته شده‌اند . بخشی از محموله‌ها نیز از مسیر دریایی و ریلی تأمین می‌شود .

چالش اصلی: افزایش هزینه‌ها نه کمبود
نکته مهم این است که مشکل اصلی، کمبود کالا نیست، بلکه افزایش هزینه تأمین و حمل است. تغییر مسیرهای واردات و دشوارتر شدن حمل‌ونقل، هزینه‌های لجستیک و بیمه را بالا برده و این فشار هزینه‌ای در نهایت به رشد قیمت برخی کالاها در بازار منجر شده است . امیر یوسفی، نایب‌رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران، تأکید کرده که استفاده از مسیرهای جایگزین «بدون هزینه نیست» و «قطعاً هزینه تامین و انتقال کالا افزایش پیدا می‌کند» .

محاصره دریایی و هوایی، تردد در تنگه هرمز را به شدت کاهش داده، اما زنجیره تأمین کالاهای اساسی ایران متوقف نشده است. ذخایر راهبردی دست‌نخورده باقی مانده، کالا از مسیرهای جایگزین وارد می‌شود و مسئولان تأکید دارند که تأمین کالاهای اساسی تا پایان سال تضمین شده است . چالش اصلی، افزایش هزینه‌ها و قیمت‌ها است، نه کمبود فیزیکی کالا در بازار.

کاهش شدید تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و محدودیت‌های ناشی از تنش‌های منطقه‌ای مسیر تجارت خارجی ایران را دشوارتر کرده، اما به مدد دوراندیشی در ذخیره کالاهای اساسی و فعال‌سازی مسیرهای جایگزین فعلا نشانه‌ای از کمبود کالاهای اساسی در بازار دیده نمی‌شود.‌  آخرین اظهارات مسئولان دولتی نشان می‌دهد ذخایر راهبردی کشور دست‌نخورده باقی‌ مانده، کالا همچنان از مسیرهای مختلف وارد می‌شود و بخشی از ظرفیت تأمین نیز به بنادر شمالی و مرزهای زمینی منتقل شده است. در این میان، آنچه بیشتر از کمبود به چشم می‌آید افزایش هزینه تأمین و رشد قیمت برخی کالاها تحت‌تأثیر نوسانات ارز و هزینه حمل‌ونقل است.

مسیرهای جایگزین جنوب

تنگه هرمز بدون تردید یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های تجارت خارجی ایران است. کاهش تردد کشتی‌ها در این آبراه می‌تواند زمان و هزینه حمل کالا را افزایش دهد، اما برای تأمین کالاهای اساسی، مسیرهای جایگزین وجود دارد.‌ارسلان قاسمی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران می‌گوید کشور ما با پاکستان، افغانستان، کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، ترکیه و عراق مرز مشترک دارد و از این ظرفیت می‌توان برای کم‌اثر کردن محاصره دریایی استفاده کرد.‌افزایش سهم بنادر شمالی نیز نشانه دیگری از همین تغییر مسیر است. بخشی از کالاها می‌تواند  از مسیر دریای خزر و شبکه ریلی وارد کشور شود.‌البته این تغییر مسیر به‌معنای بی‌هزینه بودن تجارت نیست. مسیرهای جایگزین معمولا ظرفیت محدودتر یا هزینه بیشتری دارند و انتقال بار از یک مسیر به مسیر دیگر می‌تواند هزینه لجستیک را بالا ببرد.

 ‌گرانی هست‌ کمبود نیست‌

‌ بازار کالاهای اساسی بدون افزایش قیمت نمانده است. بخشی از این افزایش را باید در نوسان نرخ ارز و افزایش هزینه‌های تأمین جست‌وجو کرد. وقتی مسیر حمل دشوارتر می‌شود، هزینه بیمه و حمل بالا می‌رود و واردکننده برای انتقال کالا باید مسیرهای طولانی‌تر یا جایگزین را انتخاب کند، قیمت تمام‌شده نیز افزایش پیدا می‌کند.

افزایش ذخایر

مجموع اظهارات مسئولان وزارت جهاد کشاورزی در هفته‌های اخیر تقریبا یک تصویر مشترک از وضعیت ذخایر ارائه می‌دهد. علی تیموری، معاون توسعه مدیریت و منابع این وزارتخانه چندی پیش گفته بود که در جریان جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه برای تأمین نیاز کشور ‌ به استفاده از ذخایر راهبردی نیازی احساس نشده است. به‌گفته او، از حدود ۱۴میلیون تن واردات مورد نیاز کشور، نزدیک به ۱۰میلیون تن از مسیرهای دریایی، ریلی و کشورهای حاشیه دریای خزر تأمین می‌شود و در کالاهایی مانند گندم، برنج و روغن مشکلی گزارش نشده است.‌غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی نیز اعلام کرد از آغاز جنگ در ۹اسفند تاکنون هیچ برداشتی از ذخایر انجام نشده و میزان ذخایر افزایش یافته است.‌این ارقام یک نکته مهم را روشن می‌کند: تأمین کالاهای اساسی فقط بر دوش ذخایر راهبردی نیست و همزمان با مصرف کالا از انبارها، محموله‌های جدید نیز وارد کشور می‌شود.

بی‌اثری محاصره هوایی بر کالاهای اساسی

در مورد محدودیت‌های هوایی نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. بخش اصلی واردات کالاهای اساسی ایران از طریق هوا انجام نمی‌شود. گندم، برنج، روغن و نهاده‌های دامی عمدتا از مسیرهای دریایی، ریلی و زمینی تأمین می‌شود و به همین دلیل محدودیت پروازهای خارجی به‌تنهایی نمی‌تواند جریان اصلی تأمین این کالاها را متوقف کند.

در کنار مسیر حمل، تأمین ارز نیز یکی از حلقه‌های مهم این زنجیره است. بانک مرکزی در 3شهریور دستورالعمل اعطای تسهیلات ارزی را برای واردات کالاهای اساسی تا پایان سال ابلاغ کرد. حسین تاجیک، مدیرکل تجارت خارجی بانک مرکزی نیز چندی پیش گفته بود برای تأمین ارز کالاهای اساسی و دارو تا پایان سال نگرانی وجود ندارد و پیش‌بینی‌های لازم برای ادامه تأمین انجام شده است.

پایان/*

اندیشه قرن را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.