دانشآموزان، بهویژه در سالهای ابتدایی تحصیل، تدریس مؤثر، توجه به نیازهای آموزشی و حمایت از دانشآموزان در حال یادگیری را مهمترین جلوههای مهربانی معلمان میدانند. این یافته میتواند برای معلمان یادآور این نکته باشد که تأثیرگذارترین رفت...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛مهربانی معلمان از نگاه دانشآموزان؛ پژوهش جدید نقش حمایتهای ظریف آموزشی را برجسته کرد. دانشآموزان مهربانی معلمان را چگونه درک میکنند؟
نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد دانشآموزان، حتی در سنین پایین، مهربانی معلمان را بهخوبی تشخیص میدهند و این مهربانی اغلب در قالب رفتارهای روزمره آموزشی و حمایتهای ظریف در کلاس درس نمود پیدا میکند.
مطالعهای که بهتازگی توسط «گیلز-کی و همکاران» انجام شده، از کودکان ۵ تا ۸ ساله درباره راهکارهای مدارس برای حمایت از سلامت روان دانشآموزان سؤال کرده است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد کودکان از معلمان انتظار دارند که فرهنگ مهربانی، تعلق و پذیرش را در محیط مدرسه تقویت کنند.
دانشآموزان در این پژوهش بهخوبی ارتباط میان فضای مدرسه، رفتارهای فردی و فرآیند یادگیری را درک کرده بودند. آنها معتقد بودند زمانی که مدرسه محیطی مثبت و حمایتگر باشد، احساس آرامش بیشتری خواهند داشت و در نتیجه بهتر میتوانند در فعالیتهای آموزشی مشارکت کنند.
در سالهای اخیر، بسیاری از معلمان تشویق شدهاند تا فعالیتهای مرتبط با مهربانی را در کلاسهای درس خود اجرا کنند. با این حال، یافتههای جدید نشان میدهد که دانشآموزان خودِ فرآیند تدریس را نوعی رفتار مهربانانه تلقی میکنند.
برای بررسی دیدگاه کودکان کمسنوسال، پژوهشگران از روش «نقاشی و روایت» استفاده کردند. از آنجا که کودکان در این سنین هنوز توانایی کامل برای پاسخگویی به پرسشنامهها و مقیاسهای ارزیابی را ندارند، از آنها خواسته شد مفاهیم موردنظر را ترسیم کنند. سپس پژوهشگران با ثبت توضیحات کودکان درباره شخصیتها و رویدادهای موجود در نقاشیها، دادههای پژوهش را تحلیل کردند.
در یکی از این مطالعات، از ۶۵۲ دانشآموز مقاطع مهدکودک تا پایه سوم ابتدایی خواسته شد تصویری از یک معلم مهربان ترسیم کنند.
نتایج این پژوهش برای محققان شگفتانگیز بود. انتظار میرفت دانشآموزان مهربانی معلمان را در رفتارهایی مانند اختصاص زمان بیشتر برای زنگ تفریح یا دادن خوراکی و پاداش توصیف کنند، اما اکثریت قریب به اتفاق کودکان، معلمان را در حال تدریس ترسیم کرده بودند.
پژوهشگران این مفهوم را «مهربانی آموزشی» (Pedagogical Kindness) نامیدهاند؛ نوعی مهربانی که در شیوه تدریس، رویکرد آموزشی و فعالیتهای روزمره کلاس درس نهفته است. به بیان دیگر، مهربانی آموزشی فعالیتی اضافه بر وظایف معلم نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از فرآیند آموزش محسوب میشود.
مهربانی معلمان از نگاه دانشآموزان؛ پژوهش جدید نقش حمایتهای ظریف آموزشی را برجسته کرد
یکی از یافتههای جالب این پژوهش آن بود که کودکان تنها رفتار معلم با خودشان را مشاهده نمیکنند، بلکه نحوه تعامل معلم با سایر دانشآموزان را نیز زیر نظر دارند.
اگرچه بسیاری از کودکان نمونههایی از کمک مستقیم معلم به خودشان را به یاد میآوردند، اما در عین حال متوجه میشدند زمانی که یکی از همکلاسیهایشان در درک یک مفهوم آموزشی با مشکل مواجه است، معلم چگونه به او کمک میکند.
این حساسیت نسبت به رفتارهای حمایتی معلمان تنها به دانشآموزان کمسن محدود نمیشود. شواهد پژوهش نشان میدهد دانشآموزان مقاطع بالاتر نیز چنین رفتارهایی را مشاهده و ارزشگذاری میکنند. برای مثال، یکی از دانشآموزان پایه دوازدهم، مهربانی معلم را در حمایت از دانشآموزی که در فهم مطالب درسی دچار مشکل شده بود، توصیف کرده است.
یافتههای این پژوهش بار دیگر اهمیت نقش معلمان در شکلگیری محیطهای آموزشی سالم و حمایتگر را برجسته میکند. دانشآموزان مهربانی را نه در برنامههای پرهزینه، اردوهای آموزشی یا فعالیتهای ویژه، بلکه در رفتارهای روزمره و تعاملات آموزشی معلمان مشاهده میکنند.
بر اساس نتایج این مطالعه، آنچه بیش از همه در ذهن دانشآموزان بهعنوان یک رفتار مهربانانه ثبت میشود، همان کاری است که معلمان هر روز انجام میدهند: آموزش دادن، توضیح مفاهیم درسی، پاسخ به نیازهای یادگیری و حمایت از دانشآموزانی که به کمک بیشتری نیاز دارند.
این پژوهش نشان میدهد مهربانی معلمان از دید دانشآموزان مفهومی فراتر از رفتارهای نمادین یا پاداشهای گاهبهگاه است. دانشآموزان، بهویژه در سالهای ابتدایی تحصیل، تدریس مؤثر، توجه به نیازهای آموزشی و حمایت از دانشآموزان در حال یادگیری را مهمترین جلوههای مهربانی معلمان میدانند. این یافته میتواند برای معلمان یادآور این نکته باشد که تأثیرگذارترین رفتارهای آنها اغلب در سادهترین و روزمرهترین فعالیتهای آموزشی نهفته است.
نویسنده: جواد آل حبیب، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
پایان/*
.
