شوخطبعی آثار مثبت زیادی بر سلامت روان و جسم دارد. در واقع، یکی از راهکارهای تطبیق روانی است که میتواند فشار عاطفی موقعیتهای دشوار را کمتر کند. درست است که شوخی همیشه و در همه موقعیتها مناسب نیست، اما اگر درست و بهجا به کار گرفته شود،...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن، جواد آل حبیب- خنده شاید جانت را نجات بدهد… چرا در لحظات سخت به شوخی پناه میبریم؟ چه کسی از نگاهی طنزآمیز به واقعیت در زمان بحران بدش میآید؟ شوخی و خنده میتوانند از شدت احساسات منفی در موقعیتهای پرفشار بکاهند. اما آیا این واکنش روانی ناخودآگاه میتواند یک «مکانیزم دفاعی» سالم باشد که از ما در برابر آسیبهای روانی و ذهنی محافظت میکند، یا ممکن است رفتاری آسیبزا شود که نتیجهاش به ضررمان تمام شود؟
شوخطبعی آثار مثبت زیادی بر سلامت روان و جسم دارد. در واقع، یکی از راهکارهای تطبیق روانی است که میتواند فشار عاطفی موقعیتهای دشوار را کمتر کند. درست است که شوخی همیشه و در همه موقعیتها مناسب نیست، اما اگر درست و بهجا به کار گرفته شود، میتواند نگاه ما به یک موقعیت نگرانکننده را به شکل مثبتی تغییر دهد.
شوخی اغلب بهصورت ناخودآگاه، بهعنوان واکنشی به استرس و تلاشی برای کنار آمدن با فشارهای روحی، به سراغمان میآید. زمانی که ترس و اضطراب بر ما غلبه میکند، مزاح میتواند نقش یک پناهگاه روانی را بازی کند.
بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۲۰ که بر مبنای دیدگاههای زیگموند فروید درباره شوخی انجام شد، میل به شوخی در چنین لحظاتی میتواند راهی برای فرار از احساسات سنگین باشد.
با اینکه خنده بهخودیخود احساس خوبی به ما میدهد و حتی میتواند به بهبود سلامت جسمی و روانی کمک کند، اما در برخی موارد ممکن است استفاده نادرست از طنز به خودمان یا دیگران آسیب بزند. این تأثیر به نوع شوخی، سبک آن، و زمان و مکان بهکارگیریاش بستگی دارد.
شوخی همدلانه: این نوع شوخی لطیف، سبک و دلنشین است. مثل لطیفههای هوشمندانه یا خاطرههای بامزه که اکثر افراد بدون ناراحتی از آن لذت میبرند.
بازتعریف مثبت موقعیت: وقتی در یک موقعیت پراسترس دنبال جنبههای خندهدار آن میگردی، داری موقعیت را بازتعریف میکنی. این کار به تغییر نگاهت از تهدید به یک چالش کمک میکند.
تقویت روانی از درون: این نوع شوخطبعی یعنی نگاه طنزآمیز به زندگی داشتن، مسخره کردن اشتباهات کوچک خودت یا پیدا کردن جنبههای بامزه در سختیهای روزمره.
شوخی تخریبی نسبت به خود: این نوع شوخی وقتیست که خودت را دست میاندازی یا ارزش خودت را پایین میآوری، تا دیگران بخندند یا توجه بگیرند.
شوخی تند و پرخاشگرانه: وقتی شوخی به قیمت تحقیر یا آزار دیگران تمام میشود. مثل اذیت عمدی یا پایین آوردن کسی برای بهتر شدن حال خودت یا پرت کردن حواسها از درد درونیات.
شوخی در زمان بحران
پژوهشها نشان دادهاند که طنز میتواند نگاه ما به وقایع تلخ زندگی را تغییر دهد و کمک کند احساسات سخت را بهتر کنترل کنیم. خنده میتواند سنگینی مسائل را سبکتر کند، به ارتباط با دیگران کمک کند، و حتی اضطراب را کاهش دهد.
با این حال، همیشه احتمال سوءتفاهم وجود دارد. ممکن است شوخی بهجای کمک، باعث رنجش یا تخریب رابطهها شود.
شوخیهای منفی بیشتر در معرض چنین خطری هستند. مثلاً شوخیهای پرخاشگرانه میتوانند به روابط اجتماعی آسیب بزنند، و شوخیهای تحقیرآمیز نسبت به خود، ممکن است باعث شود دیگران شما را جدی نگیرند یا خودتان دچار احساس کمارزشی شوید.
گاهی هم طنز بهجای کمک، مانع روند بهبود روانی میشود؛ چرا که بهجای مواجهه با احساسات، آنها را پنهان میکند. در این حالت، شوخی مثل یک نقاب میشود که اجازه نمیدهد رنج درونی را بپذیری و برایش چاره پیدا کنی.
در اینباره، «ریان شریدن» پرستار روانپزشکی آمریکایی میگوید:
«درست است که شوخی میتواند در باز کردن باب گفتوگو و کمک به درمان مؤثر باشد، اما گاهی هم ممکن است مانعی برای ابراز احساسات عمیق و واقعی باشد.»
انواع شوخی: مثبت و منفی
برای اینکه بفهمی شوخیای که میکنی مثبت است یا منفی، باید به خودت و نُکَتهایی که میگویی دقت کنی. گاهی پشت یک شوخی ساده، حجم زیادی از احساسات پنهان خوابیده است. مهم است که برای خودت و اطرافیانت فضایی امن فراهم کنی تا احساسات واقعیتان را راحت ابراز کنید.
اگر حس کردی شوخیهایی که میکنی دیگر باعث آرامشت نیستند، از خودت بپرس از چه چیزی فرار میکنی؟ از چه چیزی میترسی؟ شاید سخت باشد که بدون شوخی اعتراف کنی حال دلت خوب نیست، ولی گاهی دقیقاً همین پذیرش میتواند قدم اول بهبود باشد.
خندیدن و شوخی کردن ابزارهای ارزشمندی هستند برای مقابله با سختیهای زندگی. اما اگر شوخی را تبدیل به سپری کردی که اجازه نمیدهد احساساتت را حس کنی، درد درونت نه تنها التیام پیدا نمیکند، بلکه پنهان میماند و عمیقتر میشود.
یادت نرود:
گاهی لازم است رنج را ببینی، لمسش کنی، و از دلش بگذری… نه اینکه پشت لبخند قایمش کنی.
پایان/*
.
