اضطراب ریاضی میتواند حافظه کاری کودک را دچار اختلال کند، باعث فراموشی مراحل حل مسئله، سردرگمی، حس ناتوانی و در نهایت دوری از ریاضی شود؛ که خود چرخهای از افت عملکرد ایجاد میکند و روی سایر دروس مانند علوم و فناوری هم اثر منفی میگذارد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن، دکتر پریسا کربلایی حسنی در یادداشتی نوشت: آیا فرزندتان در درک ریاضی مشکل دارد؟ با وجود اینکه ریاضی یکی از دروس اصلی در سیستم آموزشی است، اما یادگیری آن برای میلیونها کودک در سراسر جهان چالشی جدی محسوب میشود. این موضوع اغلب باعث میشود که برخی کودکان به تنبلی یا کمهوشی متهم شوند.
بسیاری از کودکان از والدین خود میپرسند:
«چرا باید ماهها برای یادگیری تقسیم طولانی وقت بگذاریم در حالی که میتوانیم با ماشینحساب مسائل پیچیده را در چند ثانیه حل کنیم؟»
این پرسش ساده، موضوع مطالعات زیادی بوده که تأثیر یادگیری ریاضی را بر رشد مغز و عملکرد آن بررسی کردهاند.
تحقیقات در حوزه علوم اعصاب نشان دادهاند که ساختار مغز انسان ثابت نیست، بلکه همواره در حال تغییر است؛ این ویژگی با عنوان انعطافپذیری عصبی (Neuroplasticity) شناخته میشود. یعنی زمانی که چیز جدیدی یاد میگیریم، مسیرهای عصبی تازهای در مغز شکل میگیرد یا مسیرهای قبلی تقویت میشوند. بنابراین تمرینهای ریاضی تنها باعث پیشرفت تحصیلی کودک نمیشوند، بلکه ساختار مغز او را نیز تغییر داده و به رشد آن کمک میکنند.
مطالعهای از دانشگاه آکسفورد نیز نشان داد دانشآموزانی که پس از ۱۶ سالگی ریاضی را رها کردند، سطح پایینتری از مادهای شیمیایی به نام گاما-آمینوبوتیریک اسید (GABA) در مغز داشتند؛ این ماده برای رشد مغز، یادگیری و حافظه ضروری است و نبود آن میتواند رشد شناختی را در آینده تحت تأثیر قرار دهد.
همچنین پژوهش دیگری در دانشکده پزشکی دانشگاه استنفورد نشان داد که انجام تمرینات ریاضی باعث فعال شدن هیپوکامپوس میشود؛ بخشی از مغز که مسئول انتقال اطلاعات از حافظه کوتاهمدت به بلندمدت است.
طبق این مطالعه، کودکانی که مهارتهای محاسبه ذهنی را فرا میگیرند یا توانایی حفظ کردن حقایق پایه ریاضی (مثل جمع و ضرب ساده) را دارند، فضای ذهنی بیشتری برای یادگیری مفاهیم جدید خواهند داشت و معمولاً سریعتر یاد میگیرند.
یکی از سؤالات مهم والدین و معلمان این است:
بهترین روش برای آموزش ریاضی به کودکان چیست؟
آیا باید روی حفظ کردن جدول ضرب و سرعت در حل مسائل تمرکز کنیم یا بر درک عمیق مفاهیم؟
طبق گزارشی از مجله علوم روانشناختی تحت عنوان «یادگیری درباره طلاقت عددی چه میگوید؟»، پژوهشگران یک مدل سهمرحلهای برای بهبود طلاقت عددی کودکان پیشنهاد میدهند:
درک مفاهیم
تمرین با زمانبندی مشخص
تفکر و بحث درباره آنچه آموختهاند
این مدل، حفظ کردن را حذف نمیکند، بلکه آن را در چارچوبی گستردهتر و هدفمند قرار میدهد تا به درک بهتر و مهارت واقعی در محاسبات منجر شود.
مطالعه تأکید میکند که یادگیری مؤثر، نباید کودک را بین سرعت و درک مجبور به انتخاب کند، بلکه باید این دو را بهصورت تدریجی در کنار هم تقویت کند.
پیشنهادهای کاربردی:
نظارت بر پیشرفت کودک و شناسایی نقاط ضعف مفهومی
ارائه راهکارهایی مثل استفاده از عدد ۱۰ بهعنوان مرجع ذهنی برای محاسبات
کمک به کودک برای حفظ حقایق پایه مانند جدول ضرب
پس از اطمینان از تسلط کودک بر این موارد، تمرینهای زماندار را وارد برنامه کنید تا او به استفاده از بازیابی ذهنی سریع، بهجای شمارش کند و آهسته، عادت کند.
پریسا کربلایی حسنی: چگونه تفاوت میان ناتوانی در ریاضی و اضطراب ریاضی را تشخیص دهیم؟
طبیعی است که کودک هنگام یادگیری مفاهیم جدید دچار سردرگمی شود. اما اگر این مشکل ادامهدار باشد یا با نشانههایی مثل اضطراب، انزوا یا افت اعتمادبهنفس همراه باشد، ممکن است نشانهی یک اختلال باشد و به ارزیابی تخصصی نیاز داشته باشد.
این اختلال شناختی ۵ تا ۱۰ درصد از افراد را تحت تأثیر قرار میدهد. مشابه با اختلال خواندن (دیسلکسی)، اما کمتر شناختهشده است. کودکان مبتلا به این اختلال در درک مفاهیم عددی پایه مشکل دارند و این موضوع حتی بر عملکرد روزمره آنها مثل آشپزی یا مدیریت پول نیز اثر میگذارد.
نشانههای دیسکلکولیا:
دشواری در درک مفاهیمی مانند «بزرگتر از» یا «کوچکتر از»
ناتوانی در تطبیق عدد نوشتاری با شکل گفتاری آن (مثلاً عدد ۵ با کلمه «پنج»)
مشکل در حفظ جدول ضرب
ناتوانی در شمارش پول یا تخمین زمان و مسافت
علت دقیق این اختلال هنوز مشخص نیست، اما احتمال میرود عوامل ژنتیکی و تفاوتهای ساختاری در مغز نقش داشته باشند.
متأسفانه، این کودکان معمولاً مورد سوءبرداشت قرار میگیرند و ممکن است توسط والدین یا معلمان به تنبلی یا کمهوشی متهم شوند. در حالیکه ارزیابی روانشناختی و آموزشی دقیق میتواند به تشخیص درست مشکل و شناسایی نقاط قوت کودک کمک کند و مسیر حمایت مؤثر را فراهم آورد.
این حالت روانی با احساس ترس یا تنش هنگام برخورد با اعداد یا مسائل ریاضی شناخته میشود و ممکن است حتی در افرادی بدون هیچ اختلال شناختی نیز بروز کند.
اضطراب ریاضی میتواند حافظه کاری کودک را دچار اختلال کند، باعث فراموشی مراحل حل مسئله، سردرگمی، حس ناتوانی و در نهایت دوری از ریاضی شود؛ که خود چرخهای از افت عملکرد ایجاد میکند و روی سایر دروس مانند علوم و فناوری هم اثر منفی میگذارد.
نشانههای اضطراب ریاضی:
تنش عضلانی
تند شدن ضربان قلب
عرق کردن کف دست
علل شایع:
تجربههای منفی قبلی در یادگیری ریاضی
کمبود حمایت خانوادگی
کلیشههای جنسیتی (مثلاً اینکه پسرها در ریاضی بهترند)، که میتواند اعتمادبهنفس دختران را کاهش دهد
روانشناسان آموزشی و مشاوران میتوانند از روشهایی مانند درمان شناختیـرفتاری استفاده کنند تا به کودک کمک کنند نگرش خود را نسبت به ریاضی تغییر دهد. همچنین، استفاده از تکنیکهای آرامسازی مانند:
تمرینهای تنفس عمیق
نوشتن افکار و احساسات
آموزش ریاضی در محیطی امن و کمفشار، از طریق بازیها یا اپلیکیشنهای تعاملی
تقویت مهارتهای محاسبه ذهنی و کاهش وابستگی به ماشینحساب
استفاده از ریاضی در موقعیتهای روزمره مانند آشپزی یا خرید
گنجاندن بازیهای فکری و معماها در برنامه آموزشی
کمک به حفظ و یادآوری حقایق پایه مثل جدول ضرب
اختصاص زمان ثابت روزانه برای مرور در فضایی آرام و تشویقکننده
ترکیب ریاضی با فعالیتهای عملی مثل کارهای دستی
جشن گرفتن دستاوردهای کوچک برای افزایش اعتمادبهنفس کودک
بنابراین درک مفاهیم ریاضی ممکن است برای برخی کودکان بسیار چالشبرانگیز باشد، بهویژه اگر سبک یادگیری آنها با شیوهی آموزش در مدرسه همخوانی نداشته باشد. در ادامه چند راهکار موثر برای کمک به کودکانی که با ریاضی مشکل دارند آورده شده است:
کودکان یادگیرندهی تصویری با نمودار، اشیاء ملموس (مانند مکعب یا مهره)، و بازیهای آموزشی بهتر مفاهیم را درک میکنند. مفاهیم انتزاعی مانند جمع، تفریق یا تقارن با دیدن و لمس کردن آسانتر فهمیده میشوند.
به کودک نشان دهید ریاضی فقط مختص کتاب نیست؛ مثلاً هنگام خرید از او بخواهید جمع قیمتها را حساب کند، یا در آشپزی اندازهگیری مواد را به او بسپارید. این کارها درک عملی از مفاهیم ریاضی ایجاد میکند.
برخی کودکان با گوش دادن بهتر یاد میگیرند، برخی با تکرار، و برخی با بازی یا لمس کردن. معلم یا والدین میتوانند با آزمون و خطا بفهمند که کودک چگونه بهتر میآموزد، و روش آموزش را مطابق آن تنظیم کنند.
بازیهای ساده ریاضی مثل پازلهای عددی، دومینو، یا اپلیکیشنهای تعاملی، میتوانند یادگیری را برای کودک جذاب و بدون فشار کنند.
مهم است که کودک احساس نکند “ضعیف” یا “کمهوش” است. اعتماد بهنفس پایهی یادگیری مؤثر است. والدین باید محیطی امن و تشویقکننده برای پرسیدن و اشتباه کردن فراهم کنند.
اگر مشکل عمیقتر است یا مدت طولانی ادامه دارد، مشورت با معلم مدرسه یا کار با متخصص اختلالات یادگیری میتواند کمک بزرگی باشد.
پایان/*
.
