روانشناسی مثبتگرا معتقد است همانطور که انسانها از رفتار، احساسات و نگرش اطرافیان خود تأثیر میپذیرند، شخصیتهای محبوب رسانهای نیز میتوانند بر شیوه نگاه ما به زندگی اثرگذار باشند. به همین دلیل شاید وقت آن رسیده باشد که علاوه بر قهرما...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه قرن؛ آیا شخصیتهای مثبت در سریالها میتوانند ما را شادتر و انسانهای بهتری کنند؟ در سالهای اخیر، مخاطبان تلویزیون و شبکههای نمایش خانگی بیش از هر زمان دیگری در معرض داستانهایی قرار گرفتهاند که محور آنها تعارض، درگیری، خیانت، رقابتهای ناسالم، خشونت کلامی و روابط پرتنش است. از سریالهای جنایی گرفته تا برخی برنامههای واقعنما، گویی هرچه تنش بیشتر باشد، جذابیت نیز بیشتر خواهد بود.
روانشناسی مثبتگرا معتقد است همانطور که انسانها از رفتار، احساسات و نگرش اطرافیان خود تأثیر میپذیرند، شخصیتهای محبوب رسانهای نیز میتوانند بر شیوه نگاه ما به زندگی اثرگذار باشند. به همین دلیل شاید وقت آن رسیده باشد که علاوه بر قهرمانان خشن و شخصیتهای منفی، به حضور «نقی معمولیها» و «نورالدین خانزادهها» در زندگی خود نیز توجه بیشتری کنیم.
بخش قابلتوجهی از محتوای سرگرمی امروز بر پایه تعارض و بحران بنا شده است. مخاطبان ساعتها شاهد دعوا، انتقام، فریب، تحقیر و کشمکش میان شخصیتها هستند.
مشکل از جایی آغاز میشود که این رفتارها بهتدریج برای ما عادی میشوند. پژوهشهای روانشناسی نشان دادهاند که انسانها به مرور زمان نسبت به رفتارهایی که بارها مشاهده میکنند، حساسیت کمتری پیدا میکنند. به بیان دیگر، تماشای مداوم رفتارهای منفی میتواند تحمل ما نسبت به آنها را افزایش دهد.
در شرایطی که بسیاری از مردم با فشارهای اقتصادی، استرسهای روزمره و نگرانیهای مختلف دستوپنجه نرم میکنند، شاید افزودن حجم بیشتری از بدبینی و تنش به اوقات فراغت، چندان به سلامت روان کمک نکند.
آیا شخصیت های مثبت در سریال ها می توانند ما را شادتر و انسان های بهتری کنند؟
یکی از اصول مهم روانشناسی مثبتگرا این است که انسانها از الگوهای رفتاری الهام میگیرند. وقتی شخصیتهایی را میبینیم که در شرایط دشوار همچنان به ارزشهای انسانی پایبند میمانند، احتمال بیشتری دارد که خود ما نیز به آن ارزشها توجه کنیم.
در آثار نمایشی ایرانی نیز نمونههایی از این شخصیتها وجود دارند.
شخصیت «نقی معمولی» در سریال پایتخت شاید کامل نباشد. او گاهی اشتباه میکند، تصمیمهای عجولانه میگیرد و حتی باعث ایجاد دردسر میشود. اما آنچه این شخصیت را محبوب کرده، انسانیت و صداقت اوست.
نقی در نهایت فردی خانوادهدوست، مسئولیتپذیر و دلسوز است. او بارها برای حفظ خانواده، کمک به اطرافیان و حل مشکلات تلاش میکند. مخاطب در او یک قهرمان بینقص نمیبیند، بلکه انسانی معمولی را میبیند که با وجود ضعفهایش، سعی میکند کار درست را انجام دهد.
در سریال نون خ نیز شخصیت «نورالدین خانزاده» نمونهای از فردی است که علیرغم مشکلات اقتصادی و اجتماعی، روحیه همکاری و حمایت از دیگران را حفظ میکند.
او معمولاً به جای تشدید اختلافات، به دنبال حل مسائل است. روابط انسانی برایش اهمیت دارد و تلاش میکند در کنار منافع شخصی، به فکر جامعه و اطرافیان خود نیز باشد.
این ویژگیها شاید در نگاه اول ساده به نظر برسند، اما دقیقاً همان مؤلفههایی هستند که روانشناسان از آنها به عنوان رفتارهای «جامعهیار» یا Prosocial Behaviors یاد میکنند؛ رفتارهایی که به افزایش همبستگی اجتماعی، اعتماد و رضایت از زندگی کمک میکنند.
پژوهشهای متعدد نشان دادهاند که افراد بهطور ناخودآگاه از محیط اطراف خود الگو میگیرند. وقتی بارها شاهد مهربانی، همکاری، بخشش و امید باشیم، احتمال بیشتری دارد که این ویژگیها را در رفتار خود نیز تقویت کنیم.
شخصیتهایی مانند نقی معمولی یا نورالدین خانزاده کامل نیستند و دقیقاً همین موضوع آنها را باورپذیر میکند. آنها اشتباه میکنند، عصبانی میشوند و گاهی شکست میخورند، اما در نهایت سعی میکنند روابط انسانی را حفظ کنند و به دیگران آسیب نرسانند.
در مقابل، بسیاری از شخصیتهای منفی و ضدقهرمانها ممکن است جذاب باشند، اما لزوماً الگوهای مناسبی برای زندگی روزمره نیستند.
امروزه رسانهها فقط ابزار سرگرمی نیستند؛ آنها در شکلگیری نگرش، ارزشها و حتی رفتارهای اجتماعی نقش دارند.
وقتی شخصیتهای محبوب رسانهای دائماً بدبین، خودخواه یا خشونتطلب باشند، این احتمال وجود دارد که چنین ویژگیهایی در ذهن مخاطب عادیتر جلوه کند. در مقابل، نمایش شخصیتهایی که بر همدلی، احترام، مسئولیتپذیری و امید تأکید دارند، میتواند به تقویت سرمایه روانشناختی جامعه کمک کند.
این به معنای حذف داستانهای پیچیده یا شخصیتهای خاکستری نیست؛ بلکه به معنای ایجاد تعادل میان واقعیتهای تلخ زندگی و ارزشهای مثبت انسانی است.
شاید جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به الگوهای مثبت نیاز داشته باشد؛ الگوهایی که بدون شعارزدگی، ارزشهایی مانند مهربانی، صداقت، مسئولیتپذیری، وفاداری و امید را به نمایش بگذارند.
شخصیتهایی مانند نقی معمولی در پایتخت و نورالدین خانزاده در نون خ نشان میدهند که قهرمان بودن لزوماً به معنای قدرت خارقالعاده یا موفقیتهای بزرگ نیست. گاهی قهرمان واقعی کسی است که در میان مشکلات زندگی، همچنان انسانیت خود را حفظ میکند.
شاید به همین دلیل است که مخاطبان سالها این شخصیتها را به خاطر میسپارند؛ زیرا آنها نه تصویری از انسان کامل، بلکه یادآور بهترین بخشهای وجود انسان هستند؛ بخشهایی که جامعه امروز بیش از همیشه به آنها نیاز دارد.
جواد آلحبیب | کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
پایان/*
.
